ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΤΕΡΑ

Ερντογάν, ο ιμάμης

Ένας ξεκάθαρος και κοντινός κίνδυνος για τη δημοκρατία

του Αχμέτ Ινσέλ

(Μετάφραση από τα τουρκικά: Ιλεάνα Μορώνη)

Πριν περίπου δέκα χρόνια, στην υποστήριξη μιας διατριβής στην οποία συμμετείχαμε κι οι δύο, ο Γάλλος πολιτικός επιστήμονας, Ολιβιέ Ρουά (Olivier Roy), ειδικός στο θέμα των ισλαμιστικών κινημάτων, είχε παρομοιάσει το ΑΚΡ[1] με την ισχυρή στη Βαυαρία Χριστιανοκοινωνική Ένωση.[2] Εγώ, από την άλλη, είχα υποστηρίξει ότι ομοιάζει πιο πολύ στον συντηρητισμό του αμερικανικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Ο Ρουά, σε μια συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε στις αρχές του τρέχοντος μηνός, λέει: «Η δύναμη του ΑΚΡ βρίσκεται στο ότι, εγκαταλείποντας τις αναφορές στο ισλαμικό κράτος και στη Σαρία, μετέφρασε τις θρησκευτικές νόρμες σε συντηρητικές αξίες. Το μοντέλο του ΑΚΡ βρίσκεται πιο κοντά όχι στο μοντέλο των Αδελφών Μουσουλμάνων, αλλά σ’ αυτό της αμερικανικής θρησκευτικής Δεξιάς. Άλλωστε, σε θέματα όπως η υπεράσπιση του γάμου και της οικογένειας, η έκτρωση, ακόμα και ο δημιουργισμός (creationism) ή ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ στον δημόσιο χώρο, οικειοποιείται δικά της θέματα. Ο Ερντογάν, ακόμα και στο θέμα της γραβάτας, είναι πιο κοντά στους Μορμόνους, παρά στον σαλαφισμό».[3]

Από τη στιγμή που ο πρωθυπουργός διακήρυξε ότι έχει την αρμοδιότητα, σαν αστυνομία ηθών, να ελέγχει και να εμποδίζει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες που θέλουν να νοικιάζουν σπίτια άντρες και γυναίκες μαζί, ειπώθηκαν όλα όσα μπορούσαν να ειπωθούν σε σχέση με το ότι οι δηλώσεις αυτές αποτελούν επέμβαση στην ιδιωτική ζωή. Ο Ερντογάν διέψευσε εντονότατα όσα στελέχη του ΑΚΡ, γνωρίζοντας πώς μια τέτοια προσπάθεια θα απειλούσε τα βασικά δικαιώματα και ελευθερίες, προσπάθησαν να αποσοβήσουν τον κίνδυνο, είτε ισχυριζόμενοι αμέσως ότι η εν λόγω δήλωση ήταν εξ ολοκλήρου ψευδής είτε λέγοντας ότι αφορούσε όσους λειτουργούν πανσιόν χωρίς άδεια. Ένα στέλεχος του ΑΚΡ που συνάντησα την επομένη εξέφραζε τη σαστιμάρα του με τη φράση: «Ο πρωθυπουργός τρελάθηκε! Κανείς δεν μπορεί πια να τον συγκρατήσει».

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Ερντογάν, ο ιμάμης»

Türkiye Yeni Bir Tarihsel Aşamada Mı?

14 KASIM 2013

Türkiye’de erkeklerin ve kızların öğrenci yurtları ve apartman dairelerinde karma bir şekilde kalmalarının yasaklanması konusu, ülkenin seçimlere girdiği bir dönemde siyasi açıdan yüzleşmede yeni beklentilere yol açtı. Belki de bu konu, kültürel değerler ve yaşam şekli konularının, devam eden seçim öncesi dönem boyunca Türk kamuoyunu gittikçe daha fazla meşgul ettiğini gösterecektir.

Fakat Adalet ve Kalkınma Partisi içerisinde despotluk, muhafazakarlık ve iç farklılaşmaların ötesinde, biçimlenen, şekillenen durum bizi Türkiye toplumunun ve tarihinin yeni bir aşamada bulunduğu sonucuna götürecektir. Birkaç kelime ile özetleyecek olursak, böyle olaylar bugünün Türkiye’sinin parça parça olarak değil bütünsel olarak yeniden değerlendirilmesi fırsatını sunmaktadır.

AKP bugün ülkede inkar edilemez egemen güçtür.

Zor bir süreç içerisinde iktidarını güçlendirmeyi ve ülkeyi yeniden biçimlendirmeyi, ülkede değişiklikler yapmayı başardı. Erdoğan, Gül ve Arınç gibi İslam siyasetinin tarihi üst düzey kurmayları aynı konuya hizmet ederek aynı başlangıç noktasından başladılar: Kemalist – Cumhuriyetçi çerçevenin indirilmesi konusundan. Bugüne kadar Türkiye’deki demokrasi özellikle anti-kemalizmin sorunuydu. Türkiye’nin demokratikleşmesi arzusu zorunlu olarak Kemalist düzen aleyhine eleştiriden geçiyordu. Sonuç olarak anti-Kemalist söylem tamamen demokratik idealler ve özgürlüklerle özdeşleşmişti. En azından AKP’nin içerisinde ideolojik olarak egemen olmayı başardığı ve İslam’ın ötesinde toplumsal ittifaklarla seçim temelini genişlettiği çerçeve buydu.

Bugün, cumhuriyetçi – Kemalist devlet “zapt edilmiştir”.

Kemalist politika ve ekonomik düzenin parçalandığı açıkça görülüyor. Türkiye’nin yeni özgürlükçü yeniden biçimlenme süreci içerisinde devletçiliğin Kemalist ilkesi Türk geçmişinin tarihi bir ifadesine dönüştü. Fakat bu gelişme “Tarihin sonu”nu oluşturmuyordu. Bunun aksine, bu gelişme diyalektik ilkesi içerisinde, yeni toplumsal ve politik değişimlerin, yeni yüzleşmelerin başlangıcını oluşturuyor. Türkiye’de artık siyasi İslam’ı belirleyen egemen çerçeve, gelişen sürece yol göstererek kendi yeni içsel farklılıklarını türetiyor.

Sonuç olarak, iddia edebiliriz ki, Türkiye’nin içerisinde bulunduğu yeni aşaması, kemalizm olmayan yeni egemen çerçeve içerisinde gerçekleşen yüzleşmelerden karakterize olmaktadır.

Hiç kimse, Türkiye’nin İslam politikasındaki içsel farklılaşmaların derinini ve sonucunu şimdiden “tahmin edemez”.

Fakat eğer yukarıdaki muhakeme doğru ise, o zaman ülkenin tarihi sürecindeki “yeni(lik)” sadece ve sadece anti Kemalist söylem ve eylemlerden doğamaz.

Türkiye’deki demokrasi konusu, anti Kemalist çerçeveyi aştı ve sonuç olarak “yeni” sadece AKP tarafından belirlenmiyor.

Ancak bu, hükümet partisinin gücünü kaybettiği anlamına da gelmiyor.

Nikos Muduros

GAZETE 360

Επιστημονική Ημερίδα: Τουρκία και Τουρκοκύπριοι σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον

Το Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου και το Ινστιτούτο Ερευνών Προμηθέας, σας προσκαλούν στην Επιστημονική Ημερίδα με θέμα «Τουρκία και Τουρκοκύπριοι σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον».

Επιστημονική Ημερίδα

Τουρκία και Τουρκοκύπριοι σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον

Λευκωσία, 23 Νοεμβρίου 2013

Πανεπιστήμιο Κύπρου

Πανεπιστημιούπολη–Κτήριο Συμβουλίου Συγκλήτου

Αίθουσα Β108

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Επιστημονική Ημερίδα: Τουρκία και Τουρκοκύπριοι σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον»

Karşılıklı Tavizlerimiz

24 EKİM 2013

Kıbrıs Sorunu ve çözümün esası çok uzun yıllardır resmi ve gayrı resmi forumlarda tartışılsa da, çok somut bir kabul olması gerekecektir: Çözüm şekli olarak iki kesimli, iki toplumlu Federasyon halkın tamamı tarafından tam olarak anlaşılmış değil.

Çözüm şeklinin anlaşılması sadece Kıbrıslıların kuracağı devletin yapısını ilgilendirmiyor. Daha çok, karşılıklı bir şekilde her iki toplum tarafından olması gerekecek sözde “tavizlerin” kabul edilmesini de ilgilendiriyor.

Her iki toplumda da anlatıldığı şekilde, federasyonla ilgili daha genel tartışmadaki iki sorun bu noktaya yoğunlaşıyor.

Kıbrıs Rum toplumunda, Federasyonla ilgili hakim olan görüş daha çok üniter devlete havale edilen noktaların altını çiziyor. Tek egemenlik, tek vatandaşlık ve tek uluslararası temsiliyete özellikle vurgu yapılıyor.

Ortak devletin merkezi hükümeti genellikle “Kıbrıs Rum hükümeti” olarak anlaşılıyor. Ayrıca toplumun sayısal çoğunluğuna da yoğun olarak vurgu yapıldığı belirtiliyor.

Bunun aksine, Kıbrıs Türk toplumunda hakim olan görüş her zaman iki farklı yapının varlığını vurgulayan unsurlara ağırlık veriyor.

Merkezi hükümet ayrıca “Kıbrıs Rum” olarak algılanıyor ve bu nedenle bunun zayıflatılması arzulanıyor. Paralel olarak, toprak ve mal konularının daha derin bir şekilde anlaşılması için hemen hemen hiçbir çaba gösterilmiyor.

Sonuç olarak, Kıbrıs’ta Federasyon çözümünü destekleyen güçlerin en önemli görevi sadece bunun niteliklerinin altını çizmek değildir. En önemli görev, iki toplumun ortak devletimizin kültürünü oluşturacak faaliyetlerde karşılıklı “tavizler”de bulunmalarının gerekeceğinin derinden anlaşılmasıdır.

Kıbrıs Rum toplumunda egemen çevrelerin ortak devletimizin “Kıbrıs Rum toplumu” olmayacağını anlamaları gerekiyor.

İktidarın iki toplum tarafından Kıbrıslı Rumların sayısal çoğunluğunu sağlayacak, ayrıca Kıbrıslı Türklerin siyasi eşitliği ile paylaşılacağının kabul edilmesi gerekiyor.

Kıbrıslı Türklerin kendi bölgelerinde kendi özerkliklerine sahip olacaklarını anlamaları lazım.

Aynı zamanda, Kıbrıs Türk toplumundaki egemen güçlerin, devletin tek olacağını kabul etmeleri, toprak ve mal vermelerinin gerekliliğini kabul etmeleri gerekiyor.

Siyasi eşitliğin makamların tamamen sayısal olarak bölünmesi anlamına gelmediğini anlamaları lazım.

Son olarak, bugünkü konjonktürde aleyhlerindeki tehdidin Kıbrıslı Rumlardan gelmediği ve ne de gelebileceğini, 1960 yılında olduğu gibi, anlamaları gerekecek.

Nikos Moudouros

Gazete360

Değişen Bir Ortamda Türkiye ve Kıbrıslı Türkler. Bilimsel Panel

Bilimsel Panel

Değişen Bir Ortamda Türkiye ve Kıbrıslı Türkler

Lefkoşa, 23 Kasım 2013

Kıbrıs Üniversitesi

Kıbrıs Üniversitesi Türk ve Ortadoğu Çalışmaları Bölümü ile Promitheas Araştırma Enstitüsü “Değişen Bir Ortamda Türkiye ve Kıbrıslı Türkler” konulu panel düzenlemektedir. Panel 23 Kasım 2013 tarihinde Lefkoşa’daki Kıbrıs Üniversitesi’nde gerçekleştirilecektir.

Bu panelin amacı, belirleyici uluslararası ve bölgesel gelişmelerin yaşandığı bir dönemde etkilenen ve değişen Türkiye ve Kıbrıs Türk toplumu arasındaki ilişkilerin gidişatını analiz etmektir. 21. yüzyılın başının, Türkiye’nin Kıbrıs politikasında önemli bir dönüm noktasını teşkil ettiği görülmektedir. Bu gelişme uluslararası ortamdaki geniş dönüşümden, dünya ticaretindeki yeni düzenlemelerden, Orta Doğu’daki toplumsal değişimlerden ve Doğu Akdeniz’de hidrokarbon yataklarının bulunmasından etkilenmektedir. Aynı zamanda Türkiye’nin Kıbrıs sorununu ve özellikle Kıbrıslı Türk toplumunu anlama şeklini de etkilemektedir. 2000’li yıllarda başlayan ve Adalet ve Kalkınma Partisi’nin Türkiye’de iktidara yerleşmesiyle doruğa ulaşan süreç, aynı zamanda geleneksel “anavatan – yavru vatan” doktrininin de değiştiği bir dönemdir. Sayın İbrahim Akça tarafından Şubat 2011’de somut olarak kayda geçirildiği şekliyle; Türkiye’nin “Kuzey Kıbrıs’ın IMF’si” olarak nitelendirilmesi, belki de Ankara ile Kıbrıslı Türklerin ilişkilerindeki yeni unsurlardan en önemli birini teşkil etmektedir.

Bu yeni değişen ortamda, panel: a) geniş çevredeki değişimler ve bunların Kıbrıs’a yansımaları, b) Türkiye’deki içsel değişimler ve bunların bu ülkenin dış politikasına etkileri, c) Ankara’nın siyasi olduğu kadar ekonomik düzeyde de Kıbrıs Türk toplumunda izlediği yeni politikanın sonuçları, d) daha önceki tarihsel çerçeveyle mukayese edilerek Kıbrıs Türk toplumundaki içsel değişimler ve bu değişimlerin Kıbrıs Rum toplumu ile ilişkilerine etkileri gibi başlıca sorulara yanıtlar üretilmesini hedeflemektedir.

Panelin dili Yunanca ve Türkçe olacaktır.

PROGRAM

Açılış Konuşmaları

09:30 – 09:45 Christofidis Constantinos. Kıbrıs Üniversitesi Rektörü

09:45 – 10:00 Katsourides Yiannos. Prometheus Araştırma Enstitüsü

Birinci Oturum

Güneydoğu Akdeniz’de Değişim Çerçevesinde Kıbrıs

Başkan: Katsourides Yiannos

10:00 – 10:20: Trimikliniotis Nikos (Sosyoloji)

Hidrokarbon döneminde Kıbrıs Sorunu ve emperyal oyunlar: “Silahların alanın”’dan enerji oyuncusuna mı?

10:20 – 10:40: Panayiotou Antreas (Sosyoloji)

Kıbrıslılık bilinci ve sınıf bilinci: Tarihi “anlar”/Ortak Koşullar ve Sürecin gelişmesi

10:40 – 11:00: Soru-Cevap Bölümü

11:00 – 11:30: Ara

İkinci Oturum

“AKP’nin Türkiyesi” ve Kıbrıslı Türkler

Başkan: Psaltis Charis

11:30 – 11:50: Moudouros Nikos (Siyaset Bilimi)

«Kemalist» Ulusal Güvenlikten «İslami» Entegrasyona Kıbrıs

11:50 – 12:10: Bozkurt Umut (Siyaset Bilimi)

«Anavatan”dan, “Kuzey Kıbrıs’ın IMF’sine”: Değişen Türkiye- Kıbrıs Türk Toplumu İlişkilerine Yakından Bakmak

12:10 – 12:30:Mertkan Hamit (Siyaset Bilimi)

Kıbrıslı Türkler’in Ekonomik Akıla Karşı Sınavı

12:30 – 13:00: Soru-Cevap Bölümü

13:00 – 13:30: Ara

Üçüncü Oturum

Kıbrıslı Türk Toplumunda Sosyal Değişimler

Başkan: Moudouros Nikos

13:30 – 13:50: Michael N. Michalis (Tarih)

Kemalizmin Milli Eğitiminden Erdoğanizm’in Etnik-Dini Eğitimine

13:50 – 14:10: Sonan Sertaç (Siyaset Bilimi)

1974 Sonrası Dönemde Kıbrıslı Türk Toplumunda Patronaj ve Ayrılıkçılığın Ekonomi Politiği

14:10 – 14:30: Psaltis Charis (Sosyal Psikoloji)

Barikatların Açılmasından bu Yana On Yıl. Sosyo-psikolojik bir Yaklaşım

14:30 – 15:00 Soru-Cevap Bölümü

15:00 – 15:15 Kapanış

■ Panelde eşzamanlı Yunanca ve Türkçe çeviri sağlanacaktır.

Μια επιστολή…Μια ολόκληρη ιστορία!

Οι εξελίξεις στο Κυπριακό άρχισαν να καταγράφονται πλέον πιο ξεκάθαρα, έστω και σημειώνονται μεγάλες δυσκολίες αναφορικά με το «κοινό ανακοινωθέν» που θα αποτελέσει και την επίσημη έναρξη ενός νέο κύκλου συνομιλιών. Με την ευκαιρία αυτή, θα ήταν χρήσιμο να γίνει και η επανέναρξη μιας δημιουργικής ιδεολογικής αντιπαράθεσης γύρω από βασικά ζητήματα της λύσης του Κυπριακού. Το ζήτημα της εκτελεστικής εξουσίας, του τρόπου διαμοιρασμού της ανάμεσα στις δύο κυπριακές κοινότητες, αλλά πολύ περισσότερο ο τρόπος νομιμοποίησής της ως κυπριακής εξουσίας, αποτελούν βασικούς άξονες (αλλά όχι τους μοναδικούς) της γενικότερης φιλοσοφίας πάνω στην οποία η κάθε πολιτική δύναμη διεκδικεί την επίλυση του προβλήματος. Σε αυτό το πλαίσιο πολλά έχουν ειπωθεί για τη σύγκλιση που επιτεύχθηκε μεταξύ Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ και που αφορά στον τρόπο εκλογής της εκτελεστικής εξουσίας του κυπριακού ομοσπονδιακού κράτους. Μια πτυχή όμως που δεν έχει συζητηθεί αρκετά είναι το ιδεολογικό υπόβαθρο που οδηγεί στην άρνηση της συγκεκριμένης σύγκλισης και το οποίο μπορεί να παρουσιάζει επίσης κοινά στοιχεία στην Ελληνοκυπριακή και στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα.

Πιο κάτω δημοσιεύεται αυτούσια η επιστολή του Ντερβίς Έρογλου προς τον Πρωθυπουργό της Τουρκίας, η οποία στάληκε το Νοέμβριο του 2009. Τη συγκεκριμένη περίοδο, ο σημερινός Τουρκοκύπριος ηγέτης ήταν «πρωθυπουργός». Ήταν η εποχή που και στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα σημειώνονταν αντιπαραθέσεις σχετικά με την πρόνοια για κοινή ψηφοφορία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Η επιστολή μεταφράστηκε από την τουρκική γλώσσα και δημοσιεύεται αυτούσια με στόχο να αποτυπωθεί όσο το δυνατό καλύτερα το βαθύτερο ιδεολογικό περιεχόμενο των επιχειρημάτων Ντερβίς Έρογλου ενάντια στην προοπτική κοινής πολιτικής δράσης για την εκλογή της κυπριακής εκτελεστικής εξουσίας. Τα πολιτικά επιχειρήματα και το ιδεολογικό τους υπόβαθρο είναι διαφωτιστικά όχι μόνο για το ζήτημα μιας συγκεκριμένης πρόνοιας σχεδίου λύσης, αλλά είναι ευρύτερα διαφωτιστικά για τη φιλοσοφία με την οποία αντιμετωπίζονται κυρίαρχα θέματα της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας. Συνεπώς πέραν από το «εθνικό» περιεχόμενο, η συγκεκριμένη επιστολή παρουσιάζει ενδιαφέρον από πολλές απόψεις. Ίσως μάλιστα να αποκαλύπτει τις «αόρατες» ιδεολογικές συναινέσεις που υπάρχουν σε δυνάμεις και στις δύο κοινότητες. Δυνάμεις για τις οποίες η μέχρι τώρα ανάλυση περιοριζόταν στο επίπεδο των «αντιθέτων» χωρίς να γίνεται μια ουσιαστική επεξεργασία της ρητορικής τους.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Μια επιστολή…Μια ολόκληρη ιστορία!»

Τουρκία και Τουρκοκύπριοι σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Επιστημονική Ημερίδα

Επιστημονική Ημερίδα

Τουρκία και Τουρκοκύπριοι σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον

Λευκωσία, 23 Νοεμβρίου 2013

Πανεπιστημιούπολη

Το Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου και το Ινστιτούτο Ερευνών Προμηθέας, συνδιοργανώνουν Επιστημονική Ημερίδα με θέμα: «Τουρκία και Τουρκοκύπριοι σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον». Η ημερίδα θα διεξαχθεί στο Πανεπιστήμιο Κύπρου (Πανεπιστημιούπολη) στη Λευκωσία, στις 23 Νοεμβρίου 2013.

Στόχος της ημερίδας είναι να αναλύσει την πορεία των σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας και της Τουρκοκυπριακής κοινότητας, έτσι όπως αυτές επηρεάζονται και μεταβάλλονται σε μια περίοδο καθοριστικών διεθνών και περιφερειακών εξελίξεων. Η απαρχή του 21^ου αιώνα φαίνεται να αποτελεί ένα σημαντικό σημείο καμπής σε σχέση με την πολιτική της Τουρκίας στην Κύπρο. Αυτή η εξέλιξη επηρεάζεται από τον ευρύτερο μετασχηματισμό στο διεθνές περιβάλλον, τις ανακατατάξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, τις κοινωνικές αλλαγές στη Μέση Ανατολή και την εξεύρεση υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια στιγμή επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται γενικά το Κυπριακό πρόβλημα και ειδικά την Τουρκοκυπριακή κοινότητα. Η περίοδος που ξεκινά από το 2000 και κορυφώνεται με την καθιέρωση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης στην εξουσία της Τουρκίας, είναι την ίδια στιγμή και μια περίοδος αλλαγής του παραδοσιακού δόγματος «μητέρας πατρίδας-μικρής πατρίδας» (anavatan-yavruvatan). Ο αυτοπροσδιορισμός της Τουρκίας ως «το ΔΝΤ της βόρειας Κύπρου», όπως καταγράφηκε συγκεκριμένα από τον λεγόμενο πρέσβη της Τουρκίας στην Κύπρο, Ιμπραχήμ Άκτσια τον Φεβρουάριο του 2011, αποτελεί ίσως ένα από τα σημαντικότερα νέα στοιχεία στις σχέσεις Άγκυρας-Τουρκοκυπρίων.

Μέσα σε αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον λοιπόν, η επιστημονική ημερίδα καλείται να θέσει και να επιδιώξει να απαντήσει βασικά ερωτήματα όπως α) οι αλλαγές στην ευρύτερη περιοχή και ο αντικατοπτρισμός τους στην Κύπρο, β) οι εσωτερικές μεταβολές στην Τουρκία και οι επιδράσεις τους στην εξωτερική πολιτική της χώρας, γ) οι συνέπειες της νέας πολιτικής που ακολουθεί η Άγκυρα στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα τόσο σε πολιτικό, όσο και σε οικονομικό επίπεδο, δ) οι εσωτερικές αλλαγές στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα σε σύγκριση με το προηγούμενο ιστορικό πλαίσιο και οι επιδράσεις αυτών των αλλαγών σε σχέση με την Ελληνοκυπριακή κοινότητα.

Πέραν των πιο πάνω, η ημερίδα αποκτά ακόμα μια σημαντική διάσταση, η οποία αφορά στη συμμετοχή Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων επιστημόνων που ασχολήθηκαν με τα προαναφερθέντα ζητήματα. Για αυτό ακριβώς το λόγο οι γλώσσες της ημερίδας θα είναι η Ελληνική και η Τουρκική, ενώ θα υπάρχει απευθείας μετάφραση.

Περισσότερες λεπτομέρειες για το χώρο πραγματοποίησης της ημερίδας, τους ομιλητές και το πρόγραμμα θα ανακοινωθούν αργότερα.

Η Δημοκρατία του Millet

«Αυτοί που στη διάρκεια της 10χρονης εξουσίας μας, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, συστρατεύτηκαν με εμάς, δεν θα είναι πια μαζί μας στα επόμενα 10 χρόνια. Διότι τα προηγούμενα 10 χρόνια, συστρατεύτηκαν μαζί μας λόγω των όσων λέγαμε και κάναμε για την ελευθερία, το δίκαιο, τη δικαιοσύνη. Αυτοί –λόγου χάρη οι φιλελεύθεροι κύκλοι– όσο κι αν δεν μας χώνευαν, συστρατεύτηκαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο μαζί μας το προηγούμενο διάστημα, αλλά, αυτό που επίκειται, δηλαδή το μέλλον, είναι μια περίοδος οικοδόμησης. Η περίοδος οικοδόμησης δεν θα είναι όπως αυτοί την επιθυμούν. Επομένως, δεν θα συνοδοιπορήσουν με εμάς τούτη τη φορά […] Εκτιμούμε ως ‘εκλογές-κλειδί’ τις δημοτικές εκλογές του 2014. Το 2014 θα είναι ο τελευταίος γύρος, το φινάλε, του αγώνα ανάμεσα στο κέντρο και την περιφέρεια. Αν ανοίξουμε σωστά την πόρτα (με αυτό το ‘κλειδί’), θα είναι επιτυχείς τόσο οι εκλογές για την Προεδρία της Δημοκρατίας όσο και το δημοψήφισμα για το σύνταγμα που πιθανότητα θα ακολουθήσει καθώς και οι γενικές εκλογές. Μια πτώση, έστω και μιας ποσοστιαίας μονάδας στο ποσοστό του ΑΚΡ, θα επιφέρει χείριστες συνέπειες από πολιτική άποψη […] Το ΑΚΡ πρέπει να μείνει πολλά χρόνια ακόμη στην εξουσία για να χαράξει νέες μνήμες στη μνήμη του κράτους…».

Τα πιο πάνω είναι απόσπασμα της ομιλίας του Aziz Babuşcu, πρόεδρου της νομαρχιακής Κωνσταντινούπολης του ΑΚΡ σε συνάντηση που οργάνωσε ο «Σύλλογος της Ομάδας Εντός των Τειχών» (Suriçi Grubu Derneği) σε ξενοδοχείο της περιοχής. Ο εν λόγω Σύλλογος είναι ισλαμικός. Το απόσπασμα φιλοξένησε παλαιότερα η εφημερίδα Hürriyet. Μετά την πρόσφατη ανακοίνωση του «δημοκρατικού πακέτου» από την κυβέρνηση Έρντογαν και τις εξελίξεις αναφορικά με τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις στη χώρα, οι εκφράσεις του στελέχους του κυβερνώντος κόμματος αξίζουν μιας ευρύτερης ανάλυσης. Φαίνεται πλέον πιο καθαρά ότι η οικοδόμηση της «νέας» Τουρκίας «του ΑΚΡ» έχει ξεκινήσει και απομένει να παρακολουθήσουμε προσεκτικά τις ρήξεις, αντιπαραθέσεις και συνέχειες που πιθανόν να εμφανιστούν στην πορεία «ολοκληρωτικού» μετασχηματισμού. Όμως ήδη μπορούν να καταγραφούν τα πρώτα δείγματα της εμφάνισης της «δημοκρατίας του millet», όπως χαρακτηρίζουν πολλοί αναλυτές το νέο πολιτικό και κοινωνικο-οικονομικό καθεστώς της Τουρκίας.

Η «παράξενη» σχέση δημοκρατίας και millet

Το 1994, ο Έρντογαν, δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης τότε, απαγόρευσε το σερβίρισμα αλκοόλ σε μια έκθεση ζωγραφικής που φιλοξενήθηκε σε αίθουσα του Δήμου. Αργότερα ο δημοσιογράφος Αλπέρ Γκιορμούς (Alper Görmüş) τον ρώτησε για το περιστατικό και ο μελλοντικός Πρωθυπουργός απάντησε ως εξής: «Εγώ είμαι ταυτόχρονα και ο ιμάμης αυτής της πόλης, είμαι υπεύθυνος και για τις αμαρτίες των κατοίκων της Κωνσταντινούπολης».[i] Σε αυτή την φράση οι ισλαμικές παραπομπές αναδεικνύουν το ουσιαστικό: Τη διεκδίκηση συγκεντροποίησης της εξουσίας στο πρόσωπο ενός άλλου «στοργικού πατέρα», ο οποίος γνωρίζει κατά αποκλειστικότητα το καλό του έθνους του. Το ιδεολογικό υπόβαθρο στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν διεκδικεί μόνο την απόλυτη αρχή της προστασίας από τις «αμαρτίες», αλλά και την ταύτιση του «καλού» σε μια και μόνη εξουσία, την εξουσία που εκφράζει ο πολιτικός χώρος του Ισλάμ στην Τουρκία.

Αυτός ο τρόπος νοηματοδότησης ενός κεντρικού ζητήματος όπως είναι η εξουσία, φαίνεται να αποτελεί στοιχείο ιστορικής συνέχειας του ισλαμικού Κινήματος Εθνικής Άποψης (Milli Görüş Hareketi) και των πολιτικών κομμάτων που προέκυψαν από αυτό. Σύμφωνα με μια κεντρική αντίληψη του Κινήματος, η Τουρκία βρισκόταν για χρόνια υπό την κυριαρχία δυτικότροπων και ως εκ τούτου ξένων προς το μουσουλμανικό μιλλέτ (millet), κοσμικών ελίτ. Το κράτος ήταν υπό την κατοχή «ξένων», μια κατάσταση που αναπαρήγαγε την εχθρότητα μεταξύ του κράτους και του μουσουλμανικού έθνους-μιλλέτ. Σε αυτό το πλαίσιο, στόχος της ισλαμικής παράδοσης ήταν η «επανασύνδεση του κράτους με το δικό του έθνος», η επικράτηση μιας ιστορικής συμφιλίωσης και εναγκαλισμού της εξουσίας με το μουσουλμανικό μιλλέτ. Με λίγα λόγια, το πέρασμα της εξουσίας στα χέρια των αυθεντικών εκπροσώπων του μιλλέτ. Το ΑΚΡ σήμερα φαίνεται να αναπαράγει την αντίληψη της σύγκρουσης μεταξύ κράτους και έθνους, εκσυγχρονίζοντας την παράλληλα με όρους του νέου κοινωνικο-οικονομικού πλαισίου. Ο Νουμάν Κουρτουλμούς (Numan Kurtulmuş), ένας εκ των αντιπροέδρων του κυβερνώντος κόμματος, υπογράμμισε ότι: «Δεν πρόκειται να υπάρξει επιστροφή στα παλιά. Η Τουρκία μετά από δύο αιώνες αγώνων ξανασυναντήθηκε με τις ρίζες της. Αυτό το έθνος έφερε στην εξουσία τα δικά του παιδιά. Ήρθε στη δική του εξουσία και δε θα κατεβεί από αυτή».[ii]

Από τα αρχικά στάδια της εμφάνισης του ΑΚΡ και μέσα στις συγκεκριμένες συνθήκες της εποχής, η επίκληση της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης στο πολιτικό του πρόγραμμα είχε ως βασικό άξονα την προσπάθεια ενσωμάτωσης των θρησκευόμενων μαζών στο πολιτικό και οικονομικό κέντρο. Στα πλαίσια αυτής της αποστολής, φαινόταν ότι η δημοκρατία και η δικαιοσύνη στη χώρα διασφαλίζονταν μόνο με την αποκατάσταση των περιθωριοποιημένων από τον κεμαλικό αυταρχισμό Μουσουλμάνων πιστών στην εξουσία. «Η τουρκική άνοιξη έγινε στις 3 Νοεμβρίου του 2002» αναφωνούσε ο Έρντογαν ενώπιον του πλήθους που συγκεντρώθηκε για να τον στηρίξει στο αεροδρόμιο της Άγκυρας τις μέρες της αντίστασης του Γκεζί. «Όσοι δε σέβονται την εξουσία αυτού του έθνους, θα πληρώσουν τις συνέπειες»[iii], συνέχισε θέτοντας έτσι «τέλος» στο ζήτημα της δημοκρατίας: Υπάρχει δημοκρατία γιατί το έθνος-μιλλέτ βρίσκεται στην εξουσία.

Η κοινωνική διάσταση του millet

Η έννοια του μιλλέτ, αποκτά επομένως στρατηγικό χαρακτήρα για τον τρόπο που το κυβερνών κόμμα αντιλαμβάνεται τον μετασχηματισμό της Τουρκίας. Το μιλλέτ είναι καταρχήν μια κατηγορία κοινών παραδοσιακών αξιών και μια δυναμική ενότητας της κοινωνίας. Είναι το μοναδικό στοιχείο στο οποίο εκφράζεται η βάση των κοινών αξιών και ως εκ τούτου είναι ο αποκλειστικός φορέας του μετασχηματισμού.[iv] Για να μπορέσει όμως να εκφράσει την ενότητα της κοινωνίας, το μιλλέτ δε μπορεί να φέρει κοινωνικές – ταξικές διαφοροποιήσεις. Μετατρέπεται έτσι σε μια έννοια που υποδεικνύει και επιβάλλει πολιτικά ένα αδιαφοροποίητο, ομοιογενές σύνολο, το οποίο ιστορικά βρέθηκε άδικα στην περιφέρεια και με το ΑΚΡ κατακτά ξανά τον ιστορικό ρόλο εξουσίας που του ανήκει. Με αυτό τον τρόπο, το αδιαφοροποίητο σύνολο κοινών παραδοσιακών αξιών είναι μια κατάσταση πραγμάτων πέραν και έξω από την ιστορία, άρα πέραν και έξω από κάθε ιδεολογία. Αυτή η προσπάθεια αποϊδεολογικοποίησης με τη σειρά της, υπαινίσσεται ότι ο κοινωνικός μετασχηματισμός θα πρέπει να είναι μια οργανική διαδικασία χωρίς συγκρούσεις που θα αποκλείει κάθε φυγόκεντρη δυναμική. Επομένως κάποιος θα μπορούσε με σχετική ευκολία να ισχυριστεί ότι η εργαλειοποίηση της συγκεκριμένης έννοιας από το κυβερνών κόμμα, ταυτίζεται σε μεγάλο βαθμό με μια μορφή «παθητικής επανάστασης», η οποία έχει στο επίκεντρό της τον ομαλότερο και σταθερότερο νεοφιλελελεύθερο μετασχηματισμό της χώρας με την απορρόφηση όλων των πιθανών φυγόκεντρων δυναμικών και αντιδράσεων που προκαλεί.

Η επόμενη περίοδος της «παλινόρθωσης»

Τα λόγια του επικεφαλής του ΑΚΡ στην Κωνσταντινούπολη, αποκτούν νόημα στο πλαίσιο που θέτει ενώπιον μας η επόμενη κρίσιμη περίοδος. Η εμβάθυνση των αλλαγών στη χώρα και ο αντικατοπτρισμός της κοινωνικο-οικονομικής αλλαγής των τελευταίων δεκαετιών στο πολιτικό σύστημα, φαίνεται να αποτελούν τα βασικά στοιχεία των αντιπαραθέσεων του 2014. Οι δημοτικές εκλογές ως το πρώτο βήμα σταθεροποίησης του «50%», η αλλαγή του Συντάγματος και η πιθανότητα υιοθέτησης του προεδρικού συστήματος, καθώς και οι προεδρικές εκλογές που ακολουθούν, συνιστούν στάδια καμπής στη σύγχρονη ιστορία της Τουρκίας. Αποτελούν την ίδια στιγμή κριτήρια για την επιτυχία ή αποτυχία υλοποίησης του ομολογουμένως φιλόδοξου προγράμματος του ΑΚΡ μέχρι το 2023. Συνεπώς η επόμενη περίοδος συμβολίζει και τα «όρια» που θέλει το κυβερνών κόμμα να ξεπεράσει, μετατρέποντας την Τουρκία σε βασική συνιστώσα αλλαγών στο διεθνές σύστημα. Πιο συγκεκριμένα, οι εκλογικές διαδικασίες που ακολουθούν συμπίπτουν και με μια «δοκιμή» της αποτελεσματικότητας της Τουρκίας στην εξωτερική πολιτική σε κρίσιμα ζητήματα όπως η λειτουργία της ως φορέα ενσωμάτωσης του ευρύτερου ισλαμικού κόσμου στο παγκόσμιο σύστημα. Καθόλου τυχαία προς αυτή την κατεύθυνση είναι η διαδικασία ανάληψης της προεδρίας των G-20, η ενίσχυση του συντονιστικού της ρόλου στη σύνοδο των «λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών», καθώς και η νέα υποψηφιότητα που θέτει για μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας την περίοδο μετά το 2015.

Νίκος Μούδουρος

[i] Alper Görmüş, “Ataerkil siyasetin sonu…”, www.t24.com.tr [είσοδος στις 5 Ιουνίου 2013].

[ii] Απόσπασμα από ομιλία του Κουρτουλμούς σε συγκέντρωση του ΑΚΡ στα Άδανα στις 27 Απριλίου 2013. “Kurtulmuş başkanlık sistemi için ne dedi?”, http://www.haber61.net/kurtulmus-baskanlik-sistemi-icin-ne-dedi-145231h.htm, [είσοδος στις 27 Απριλίου 2013].

[iii] “Erdoğan: Türk Baharı 2002’de oldu”, www.aktifhaber.com [είσοδος στις 25 Ιουνίου 2013].

[iv] Naim Pınar Erdoğan, “Biz hizmet partisiyiz”, Birikim, τχ. 283, Νοέμβριος 2012, σσ. 66-71.

Κεμαλισμός, Ισλαμ, Τουρκοκύπριοι: Δύσκολη σχέση

«Το φυσικό αποτέλεσμα της επιχείρησης ειρήνης της 20^ης Ιουλίου 1974 ήταν ότι σώσαμε τα δίκαια και την ανεξαρτησία μας και τα καταστήσαμε συγκεκριμένα στο κράτος μας. Το ύψιστο μας καθήκον είναι να προστατεύσουμε το κράτος μας… Το κράτος μας είναι το δώρο της αντίστασης μας»[1]. Με αυτά τα λόγια περιέγραψε κάποτε ο Ραούφ Ντενκτάς τη δημιουργία χωριστών δομών στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα. Η ίδρυση του ντενκτασικού «κράτους», μπορεί να θεωρηθεί ως μια πράξη συνέχειας των δυναμικών που απελευθέρωσαν τόσο οι διακοινοτικές ταραχές της δεκαετίας του 1960, όσο και η εισβολή του 1974. Ως τέτοιες που ήταν οι «νέες» δομές εξουσίας στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα, επιδίωξαν ταυτόχρονα να μετατραπούν και σε μια «ιερή» νομιμοποίηση για το δόγμα ενός «χωριστού λαού που χρειάζεται το κράτος του».

Η κυπριακή έκδοση του ακραίου κεμαλισμού

Η «ιδρυτική στιγμή» των δομών του 1983, τέθηκε σε ένα εθνικιστικό πλαίσιο. Ένα πλαίσιο που επιδίωξε να ξαναδημιουργήσει ένα συγκεκριμένο παρελθόν για τους Τουρκοκύπριους. Αυτό το ιστορικό παρελθόν θα ήταν ο καθοδηγητής του μέλλοντος μέσα από την αναπαραγωγή μιας συγκεκριμένης τουρκοκυπριακής μνήμης και συνεπώς μιας πολύ συγκεκριμένης τουρκοκυπριακής ταυτότητας. Στρατιωτικά μνημεία και ημέρες μνήμης της ελληνοκυπριακής βαρβαρότητας, ήταν δραστηριότητες που οικοδομούσαν και ουσιαστικά επέβαλλαν επιλεκτικά το ιστορικό υπόβαθρο της ύπαρξης των Τουρκοκυπρίων στην Κύπρο. Το «κράτος» και η «κυριαρχία» των Τουρκοκυπρίων ήταν έννοιες οι οποίες υπό την ντεκτασική ηγεμονία έφεραν μαζί τους το «πνεύμα της ΤΜΤ». Επιδίωκαν να κατασκευάσουν μια συγκεκριμένη θεώρηση περί «κρατικής υπόστασης» της ταυτότητας της κοινότητας. Όμως τελικά η ντενκτασικές δομές δεν μετέτρεψαν την εθνο-κοινοτική ταυτότητα των Τουρκοκυπρίων σε κρατική. Αντίθετα την υπονόμευσαν, αφού πρώτα την υποβάθμισαν σε ένα τουρκικό-εθνικιστικό πλαίσιο. Έλεγε ο Ντενκτάς: «Δεν υπάρχει κανένα έθνος της Τ.Δ.Β.Κ. Είμαστε οι Τούρκοι της Τ.Δ.Β.Κ. Είμαστε περήφανοι για την τουρκικότητα μας. Η μητέρα πατρίδα είναι η δική μας μητέρα πατρίδα, είναι το έθνος μας. Είμαστε κομμάτι αυτού του έθνους που ίδρυσε κράτος στην Κύπρο»[2].

Υπό αυτή την έννοια, μετά το 1983, η Τουρκοκυπριακή κοινότητα ήταν αναγκασμένη να ζει σε δομές με συγκεκριμένο τουρκικό-ντεκτασικό ιδεολογικό περιεχόμενο. Αυτό το περιεχόμενο λειτουργούσε σε δύο σημαντικούς άξονες: Από τη μια προσπαθούσε να νομιμοποιήσει τους Τουρκοκύπριους ως ένα χωριστό λαό με ιδιαίτερες πολιτισμικές και εθνικές αξίες στα πλαίσια ενός ακραίου κεμαλισμού. Από την άλλη νομιμοποιούσε τον ίδιο τον Ντενκτάς ως τον μοναδικό φορέα και εκπρόσωπο αυτών των αξιών ακόμα και εντός Τουρκίας. Παράλληλα, το εθνικιστικό πλαίσιο των πολιτικών δομών οριοθετήθηκε με στόχο να περιθωριοποίησει όλες τις φυγόκεντρες δυναμικές εντός της κοινότητας. Οριοθετήθηκε με τρόπο που να εμποδίσει την ανάπτυξη των προοδευτικών τμημάτων της κοινότητας και να δημιουργήσει ένα ομοιογενές σύνολο, το οποίο θα καθοριζόταν από ένα κεμαλικού τύπου εκτουρκισμό του πληθυσμού και της οικονομίας. Επομένως αυτές οι δομές αποτέλεσαν τελικά και μια συγκεκριμένη μορφή κοινωνικής μηχανικής που στόχευε στην επικράτηση μιας «ιδιαίτερης και μοναδικής» τουρκοκυπριακής ταυτότητας, προσαρμοσμένης στα συγκεκριμένα εθνικιστικά-κεμαλικά πρότυπα της ελίτ.

Η κυπριακή έκδοση του ισλαμικού μετασχηματισμού

Σήμερα ενώπιον μας ξεδιπλώνεται μια άλλη εξίσου συντηρητική κοινωνική μηχανική που επίσης προκαλεί τις αντιδράσεις της κοινότητας. Ο θεμέλιος λίθος για την ανέγερση της Θεολογικής Σχολής Χαλά Σουλτάν, τέθηκε στις 20 Ιουλίου 2012. Η συγκεκριμένη μέρα δεν επιλέγηκε τυχαία. Εάν η ακραία εθνικιστική-ντενκτασική ερμηνεία της 20^ης Ιουλίου είχε στόχο να αναπαράγει μια συγκεκριμένη τουρκοκυπριακή ταυτότητα, η βούληση για ανέγερση της Θεολογικής Σχολής τη συγκεκριμένη μέρα, έρχεται σε συμβολικό επίπεδο για να ανατρέψει το παλιό ιδεολογικό πλαίσιο και στη θέση του να οικοδομήσει ένα νέο. Κατά την πρόσφατη εκδήλωση εγκαινίων της Θεολογικής Σχολής στις 27 Σεπτεμβρίου 2013, ο Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ΑΚΡ υπενθυμίζοντας το συμβολισμό του προηγούμενου έτους ανέφερε: «Αυτό το σύμπλεγμα κτιρίων εδώ είναι μια πολύ σημαντική εξέλιξη… Θα γίνει μια από τις σημαντικότερες σφραγίδες σε αυτό το νησί. Θα μετατραπεί σε μια από τις σημαντικότερες ενδείξεις της ύπαρξης των Τούρκων σε αυτό το νησί»[3]. Τα λόγια αυτά είναι χαρακτηριστικά της επιχείρησης «εθνικοποίησης της θρησκείας» και μετατροπής της σε δομικό στοιχείο της Τουρκοκυπριακής ταυτότητας. Συνεπώς πρόκειται για μια επιχείρηση ανατροπής του προηγούμενου ιδεολογικού πλαισίου, με επίκεντρο μια νέου τύπου κοινωνική μηχανική.

Η κατανόηση αυτής της προσπάθειας του ΑΚΡ, η οποία έχει συγκεκριμένη «πολεοδομική έκφραση», απαιτεί προηγουμένως την αποκωδικοποίηση των ιδεολογικών κινήτρων του κυβερνώντος κόμματος της Τουρκίας. Η επιλεκτική αντίληψη του ΑΚΡ για τη δημοκρατία και η εδραίωση του στην εξουσία, έθεσαν στο προσκήνιο την πεποίθησή του ότι αποτελεί φορέα μιας «ιστορικής αποστολής». Το ΑΚΡ αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, ως τον καθοδηγητή της πορείας του έθνους για τη δημιουργία μιας δύναμης παγκόσμιας εμβέλειας. Αυτή η μεγαλοσύνη της Τουρκίας, πρέπει να προκύπτει μέσα από την αναγέννηση του ισλαμικού της πολιτισμού. Πρέπει όμως την ίδια στιγμή να εκφράζεται χωροταξικά και οπτικά. Τα τεράστια έργα υποδομής, το σύγχρονο οδικό δίκτυο και τα γιγάντια εμπορικά κέντρα που θεοποιούν τον καταναλωτισμό, πρέπει να συνοδεύονται απαραίτητα από τα θρησκευτικά μνημεία, τα τζαμιά και τις θεολογικές σχολές.

Η «κυπριακή μετάφραση» του πιο πάνω έχει περίπου ως εξής: Το τζαμί του «πανεπιστημίου Εγγύς Ανατολής», θα είναι το μεγαλύτερο της Κύπρου. Θα φαίνεται ακόμα και από το νότιο μέρος του νησιού. Κατά τα πρότυπα της «σημαίας» στον Πενταδάκτυλο, θα πρέπει να υπενθυμίζει σε Ελληνοκύπριους, αλλά και σε Τουρκοκύπριους, το νέο ιδεολογικό πλαίσιο, όπου το σουννιτικό Ισλάμ μετατρέπεται σε στοιχείο αναπαραγωγής της ύπαρξης ενός χωριστού λαού στην Κύπρο. Το ΑΚΡ επιδιώκει να αποτυπώσει «χωροταξικά και οπτικά» την ιδεολογική του ηγεμονία. Θέλει να ελέγξει, μεταξύ άλλων, ακόμα και την αναμόρφωση του αστικού χώρου με τρόπο που να αναπαράγει τα δικά του ιδεολογικά πρότυπα. Το τεράστιο μέγεθος, η μεγαλοπρέπεια και το μεγάλο χρηματικό κόστος του τζαμιού, αποτελούν τελικά μια «χωροταξική πρόβα» μέσα από την οποία επιδιώκεται να γεννηθεί η «νέα» Τουρκοκυπριακή κοινότητα. Είναι η οπτική όψη ενός νέου πολιτικού οράματος. Αυτό το πολιτικό όραμα ετοιμάζεται να φανερωθεί συνοδευόμενο από τα τζαμιά του, τους μιναρέδες του και τις θεολογικές του σχολές. Ετοιμάζεται να εξοστρακίσει το προηγούμενο στρατιωτικο-ντεκτασικό πολιτικό όραμα.

…και η κυπριακή έκδοση της αντίστασης

Όμως πέραν των πιο πάνω, οι πρόσφατες εξελίξεις έχουν επιβεβαιώσει ακόμα μια σημαντική δυναμική που υπάρχει στην ίδια την Τουρκοκυπριακή κοινότητα. Οι Τουρκοκύπριοι για μια ακόμη φορά αντέδρασαν έντονα σε αυτή την ιδιότυπη τακτική «εξισλαμισμού» που εισάγεται από την Τουρκία. Ανακοινώσεις συντεχνιών, οργανώσεων και κομμάτων του ευρύτερου προοδευτικού χώρου, υπογράμμισαν τα διαφορετικά στοιχεία της Τουρκοκυπριακής ταυτότητας μέσα στο γενικότερο κυπριακό τους πλαίσιο. Το σημαντικότερο όλων, ήταν η καταγραφή της βούλησης για αλλαγή των υφιστάμενων σχέσεων της κοινότητας με την Τουρκία, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης έντασης.

Σε αυτό το πλαίσιο οι βασικές επικρίσεις ενός μεγάλου μέρους της κοινότητας προσανατολίστηκαν περισσότερο προς την «κυβερνητική» συνεργασία του Ρεπουμλικανικού Τουρκικού Κόμματος και του Δημοκρατικού Κόμματος. Οι πρόσφατη εκλογική διαδικασία όπως ήταν αναμενόμενο καλλιέργησε προσδοκίες για μια πιο συνεπή στάση των ηγεσιών των δύο αυτών κομμάτων απέναντι στην κυβέρνηση Έρντογαν. Το νέο στοιχείο που αναδεικνύεται και το οποίο ενόψει της πρωτοβουλίας στο Κυπριακό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, είναι η ανολοκλήρωτη προσπάθεια των αντιπολιτευτικών ρευμάτων εντός της κοινότητας για ένα εναλλακτικό σχέδιο εκσυγχρονισμού που θα καταργεί το υφιστάμενο «εισαγόμενο» από την Άγκυρα. Σε αυτό ακριβώς το σημείο η αδυναμία σχετίζεται, μεταξύ άλλων, από τη μείωση των προσδοκιών για επιτυχή κατάληξη των συνομιλιών. Επομένως η διατήρηση της ελπίδας για ομοσπονδιακή λύση του Κυπριακού, κατά πολύ συγκεκριμένο και απτό τρόπο στο τραπέζι των συνομιλιών, έχει να προσφέρει πολλά στη δημιουργία ενός κοινού πολιτικού οράματος Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων για το κυπριακό κράτος που θα πρέπει να διεκδικήσουν.

Νίκος Μούδουρος

Δημοσιεύθηκε στην εφ. Χαραυγή στις 13 Οκτωβρίου και στη CyprusNews.eu στις 15 Οκτωβρίου 2013.

[1] Παρατίθεται στο Σία Αναγνωστοπούλου, Τουρκικός Εκσυγχρονισμός, Αθήνα 2004, σ. 274.

[2] Niyazi Kızılyürek, Milliyetçilik Kıskacında Kıbrıs, İstanbul 2002, s. 295-296.

[3] “Hala Sultan İlahiyat Koleji”, Kıbrıs Postası, 27.9.2013.

Kemalistler, İslamcılar ve Kıbrıslıtürkler: Ζor bir ilişki

“20 Temmuz 1974 Barış Harekâtı’nın doğal sonucu haklarımızı ve bağımsızlığımızı kurtarmak oldu ve somut olarak devletimizi kurduk. En önemli görevimiz devletimizi korumaktır… Devletimiz direnişimizin armağanıdır”(1). Kıbrıstürk toplumunda ayrı yapıların oluşturulmasını Rauf Denktaş bir zamanlar bu sözlerle anlatıyordu. Denktaşçı “devlet”in kuruluşu 1974 istilasının serbestleştirdiği dinamiklerin devamı olarak görülebilir. Kıbrıstürk toplumunda erkin bu “yeni” yapıları, aynı zamanda, devletine ihtiyacı olan bir halkın “kutsal” meşrulaştırılmasının araçlarına dönüştü.

Aşırı Kemalizm’in Kıbrıs versiyonu

1983’ün yapılarının kuruluş anı milliyetçi bir çerçeveye, Kıbrıslıtürkler için somut bir geçmişi yeniden yaratmayı hedefleyen bir çerçeveye yerleştirildi. Bu tarihi geçmiş, belli bir Kıbrıstürk belleğinin ve dolayısıyla çok somut bir Kıbrıstürk kimliğinin yeniden oluşturulmasıyla geleceğin yönlendiricisi olacaktı. Askeri anıtlar ve Kıbrısrum barbarlığını anma günleri Kıbrıs’ta Kıbrıslıtürklerin varlığının tarihi zeminini eklektik bir biçimde inşa eden faaliyetlerdi. Denktaş’ın hegemonyası altındaki “devlet” beraberinde “TMT ruhunu” da getiriyor ve kesinlikle toplumun kimliğinin devletsel mevcudiyetinin inşasını amaçlıyordu. Ancak sonuçta Denktaş’çı yapılar Kıbrıslıtürklerin etnik-toplumsal kimliğini devletsel kimliğe dönüştüremedi. Bilakis bunu Türkçü-milliyetçi bir çerçevede sınırlayarak, bunun altını oydu. Denktaş “KKTC diye bir millet yoktur. KKTC’nin Türkleriyiz. Türk olmakla gurur duyarız. Anavatan bizim de Anavatanımızdır, milletimizdir. Biz, o milletin Kıbrıs’ta devlet kurmuş parçasıyız” (2) diyordu.

Bu anlamıyla, Kıbrıstürk toplumu 1983 sonrasında somut bir ideolojik içeriğe sahip olan yapılarla yaşamak zorunda kaldı. Bu içerik, Denktaş’ın dünya görüşünü tekrar türetiyor ve iki önemli eksen üzerinde işliyordu: Bir yandan Kıbrıslıtürkleri somut kültürel ve ulusal değerleri olan ayrı bir halk olarak meşrulaştırmayı, diğer yandan bizzat Denktaş’ın kendisini, Türkiye içerisinde dahi, bu değerlerin yegâne taşıyıcısı ve temsilcisi olarak meşrulaştırmayı hedefliyordu. Buna paralel olarak, toplum içerisindeki bütün muhalif güçlerin marjinalleştirilmesi amacıyla, siyasi yapıların milliyetçi çerçevesi belirlendi. Bu, toplumun ilerici kesimlerinin gelişmesini engellemeye ve gerek nüfusun gerekse ekonominin Türkiyelileştirilmesiyle homojen bir bütün yaratmaya hizmet edecek şekilde yapıldı. Dolayısıyla bu yapılar bütün muhalefet güçlerin karşısına Denktaş’ın siyasi ve ideolojik hâkimiyetinin temellendirilmesi gereksinimi olarak da ortaya çıktılar. Sonuçta bu, somut bir milliyetçi-Kemalist elitin standartlarına uygun biçimde tek Kıbrıstürk kimliğinin hâkim olmasını hedefleyen somut bir toplum mühendisliği biçimiydi.

İslamcı dönüşümün Kıbrıs versiyonu

Bugün toplumun yine tepkilerine neden olan ve aynı derecede muhafazakâr olan başka bir toplum mühendisliğinin geliştirildiği gözlemlenmektedir. Hala Sultan İlahiyat Koleji’nin temeli 20 Temmuz 2012’de atıldı. Bu tarih tesadüfen seçilmedi. 20 Temmuz’un aşırı milliyetçi-Denktaşçı yorumu belirli bir Kıbrıstürk kimliğinin oluşturulmasını hedefliyorduysa, bu somut tarihte İlahiyat Koleji’nin inşası yönünde ortaya konulan bu irade, eski ideolojik çerçevenin yerine yenisini yerleştirmeye yönelik olarak, sembolik düzeyde ortaya konulan bir harekettir. 27 Eylül 2013 tarihinde İlahiyat Koleji’nin açılışı sırasında, AKP hükümetinin Başbakan Yardımcısı geçen sene yapılanın sembolizmine değinerek, “Burası doğrusu bir külliye, bir kompleks gibi okulları ile yurtları ile Başkent’in yanında çok önemli bir tesis… Bu adadaki önemli mühürlerden birisi olacak. Türklerin bu adadaki varlığının önemli işaretlerinden biri olacak” (3) dedi. Bu sözler “dinin millileştirilmesi” ve Kıbrıstürk kimliğinin yapısal öğesi haline dönüştürülmesi operasyonunun karakteristik özelliklerini sergilemektedir. Dolayısıyla söz konusu olan, merkezinde yeni tip bir toplum mühendisliği bulunan ve önceki ideolojik çerçeveyi dönüştürmeye yönelik bir operasyondur.

AKP’nin kentlerin ve kamusal alanların yapılanmasında somut bir anlayışa da sahip olan bu çabasını anlamak için, önce Türkiye’nin hükümet partisinin ideolojik motivasyonlarını anlamak gerekir. AKP’nin demokrasi hakkındaki eklektik anlayışı ve iktidara yerleşmesi “tarihi misyon”u olan bir parti olduğu yönündeki inancını öne çıkardı. AKP, Türkiye’yi küresel bir güç kılma hedefiyle ulusu yönlendiren güç olarak kendisini görmektedir. Bu görüşe göre, Türkiye’nin bu ihtişamı İslamcı kültürün yeniden doğuşu ile gerçekleşecektir. Ancak aynı anda bu ihtişam, görsel ve imarsal olarak da ifade edilmelidir. Dev altyapı projeleri, modern karayolları ağı ve tüketiciliği yücelten büyük ticaret merkezlerine mutlaka dini anıtlar, camiler ve ilahiyat okulları refakat etmelidir.

Yukarıdakilerin “Kıbrıs versiyonu” yaklaşık şöyledir: YDÜ camisi Kıbrıs’ın en büyük camisi olacaktır. Hatta adanın güneyinden bile görünür olacaktır. Sünni İslamcılığı Kıbrıs’ta ayrı bir halkın varlığını türetecek bir unsura dönüştüren yeni ideolojik çerçeveyi, Kıbrıslırumlara ve aynı zamanda Kıbrıslıtürklere de Beşparmak’taki bayrak misali hatırlatacak şekilde olacaktır. AKP ideolojik hegemonyasının mührünü görsel ve imarsal olarak vurmayı hedeflemektedir. Bu arada kentsel yapıların yeniden biçimlendirmesinin dahi, kendi ideolojik standartlarının emsallerini türetecek şekilde olmasını denetlemeyi istemektedir. Caminin büyüklüğü, görkemi ve inşası için gereken yüksek bedel, sonuçta, içerisinden “yeni” Kıbrıstürk toplumunun doğması hedeflenen bir “imarsal prova”yı teşkil etmektedir. Bu, yeni siyasi vizyonun görünen yüzüdür. Bu siyasi vizyon camilerinin, minarelerinin ve ilahiyat okullarının refakatinde kendini göstermeye ve önceki Askersel-Denktaşçı siyasi vizyonu sonlandırmaya hazırlanmaktadır.

…ve direnişin Kıbrıs versiyonu

Ancak yukarıda değinilenlerin dışında, yakın zamanda yaşanan gelişmeler Kıbrıstürk toplumunun kendisinde önemli bir dinamizmin daha olduğunu doğruladılar. Türkiye’den ithal edilen “İslamcılaştırma” taktiğine Kıbrıslıtürkler bir kez daha yoğun bir şekilde tepki gösterdiler. İlerici kesimlerden sendikalar, partiler ve çeşitli örgütler yaptıkları açıklamalarda, Kıbrıstürk kimliğinin farklı özelliklerini vurguladılar. Bunlardan en önemlisi de, özellikle gerilimin arttığı bir ortamda, toplumun Türkiye ile mevcut ilişkilerinin değişmesi yönündeki iradenin kaydı oldu.

Bu gelişme Kıbrısrum toplumu tarafından doğru değerlendirilmelidir. Kıbrıs’ın kuzeyinde bugün var olan tartışmalar Kıbrıslıların ortak taleplerini üretmekte ve aynı esnada Kıbrıs tarihinde bugünkü Türkiye’nin rolünün yeniden gözden geçirilmesinin perspektiflerini açmaktadır. Bu anlamıyla, iki toplumun ilerici kesimlerinde var olan yaygın ortak anlayış Türkiye’nin baskıcı varlığının gayrimeşruluğunu tekrar vurgulamaktadır. Kuzeydeki bu tartışmalar, aynı zamanda, Kıbrıstürk toplumunun tümünü Türkiye’nin Kıbrıs’taki saldırganlığının “iradesiz uzantısı” olarak gören Kıbrıslırum milliyetçi çevrelerin yorumlarının hiçbir tarihi ve pratik gerçekliği yansıtmadığını da kanıtlamaktadır.

————————————————————

(1) Sia Anagnostopulu, Türk Çağdaşlaşma, Atina 2004, s. 274. [Yunanca].

(2) Niyazi Kızılyürek, Milliyetçilik Kıskacında Kıbrıs, İstanbul 2002, s. 295-296

(3) Kıbrıs Postası, “Hala Sultan İlahiyat Koleji”, 27.9.2013.

Nikos Moudouros

nikosmoudouros@gmail.com

GAİLE, SAYI:235, 12 EKİM2013