Τουρκία – ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΤΕΡΑ

Ο εκτοπισμός μετά την τουρκική εισβολή και η Συμφωνία Τρίτης Βιέννης «που σφράγισε τη διζωνικότητα»

Μια από τις μεγαλύτερες μετακινήσεις ατόμων σε αναλογία του συνολικού πληθυσμού καταγράφηκε στην Κύπρο μετά τη στρατιωτική εισβολή της Τουρκίας στις 20 Ιουλίου και τη δεύτερη φάση, στις 14 Αυγούστου 1974. Ο εκτοπισμός ήταν απότοκο της εισβολής, σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό-ιδεολογικό πλαίσιο για την τουρκική πλευρά.

Μεταξύ 162.000 και 170.000 Ε/κ (σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού ελληνοκυπριακού πληθυσμού) αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους στο βόρειο υπό κατοχή μέρος της Κύπρου μετά τις δύο φάσεις της εισβολής έως το τέλος περίπου του 1975, ενώ μεταξύ 45.000 έως 60.000 Τ/κ που ζούσαν σε αμιγώς τ/κ χωριά, θύλακες και μεικτά χωριά στο νότιο τμήμα του νησιού μετακινήθηκαν σε πιο σύντομο χρονικό διάστημα προς το κατεχόμενο βόρειο τμήμα. Η μετακίνηση ολοκληρώθηκε οργανωμένα το 1975, μετά τη Συμφωνία της Τρίτης Βιέννης, σύμφωνα με μελέτες και αρχεία.

Περίπου 20.000 Ελληνοκύπριοι και Μαρωνίτες παρέμειναν αρχικά εγκλωβισμένοι στο υπό κατοχή τμήμα, κυρίως στην Καρπασία και τα Μαρωνίτικα χωριά, όμως ο αριθμός τους μειώθηκε δραστικά μετά την Τρίτη Βιέννη και λόγω των συνθηκών διαβίωσης. Στην απογραφή πληθυσμού του 1973, οι Ε/κ κάτοικοι στην Καρπασία ήταν περίπου 14.000 από τις 20.412 Ε/κ της Επαρχίας Αμμοχώστου, όπου ζούσαν και 6.101 Τουρκοκύπριοι.

Σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, σε λιγότερο από ένα χρόνο και συγκεκριμένα, στις 9 Ιουνίου 1975, ο αριθμός των εγκλωβισμένων ήταν 10.000, στα τέλη του ίδιου χρόνου για να μειωθούν στους 1.076 μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 1981. Ο αριθμός θα συνέχιζε να μειώνεται για να φτάσει τους 347 το 2012.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

20η Ιουλίου: πρωτοσέλιδα και διαφορετικές αφηγήσεις

Η παρουσίαση κάποιων πρωτοσέλιδων εφημερίδων δεν μπορεί, προφανώς, να θεωρηθεί ότι αποτυπώνει αυτούσια τη συλλογική μνήμη, ούτε ότι αντανακλά πλήρως τις κοινωνικές στάσεις απέναντι σε γεγονότα και πραγματικότητες. Ωστόσο είναι αλήθεια ότι ο Τύπος (συνειδητά ή ασυνείδητα) εκφράζει συγκεκριμένες πολιτικές και ιδεολογικές τοποθετήσεις, ενώ κάθε εφημερίδα απευθύνεται σε διαφορετικά κοινωνικά και πολιτικά ακροατήρια. Την ίδια στιγμή όμως αξίζει να αναφερθεί ότι τα πρωτοσέλιδα αποτελούν ένα χρήσιμο δείκτη των δημόσιων αφηγήσεων που κυκλοφορούν, αλλά και των ανταγωνισμών που συνεχίζουν να υπάρχουν γύρω από τη διαχείριση της ιστορικής μνήμης.

Στο σύντομο κείμενο που ακολουθεί, παρουσιάζονται τρία πρωτοσέλιδα τουρκοκυπριακών εφημερίδων στις 20 Ιουλίου 2026. Στο επίκεντρο είναι η τραγική επέτειος της τουρκικής εισβολής. Παρουσιάζεται με διαφορετικά περιεχόμενα.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή: Τα διλήμματα της Τουρκίας και τα ρήγματα γύρω από την Κύπρο

Η πρόσφατη πολεμική κλιμάκωση του Ισραήλ και των ΗΠΑ ενάντια στο Ιράν, έχει προκαλέσει ένα γεωπολιτικό ωστικό κύμα που φαίνεται να κορυφώνει τη διαδικασία επανασχεδιασμού του χάρτη της Μέσης Ανατολής. Η δραματική και βαθιά αλλαγή σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή είναι το μόνο γνωστό στοιχείο. Άγνωστα ωστόσο παραμένουν η κατεύθυνση, αλλά και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτής της αλλαγής. Σε αυτή ακριβώς τη δίνη του χάους και της αβεβαιότητας, οι βασικοί άξονες που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον στη γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου είναι οι εξής: η προσπάθεια επιβίωσης του ίδιου του ιρανικού κράτους και του σημερινού του καθεστώτος, η «ακροβασία» της Τουρκίας σε ένα τεντωμένο σχοινί υπαρξιακών κινδύνων, αλλά και η επικίνδυνη διάχυση της κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Κύπρο να βρίσκεται στο επίκεντρο.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

2025 ως το έτος του Κουρδικού προβλήματος

Η «κοσμογονική» σημασία του Κουρδικού προβλήματος

Δικαίως το 2025 στην Τουρκία μπορεί να χαρακτηριστεί ως το έτος «κουρδικού προβλήματος». Η χρονιά που μας αφήνει αναδεικνύεται σε κομβικό χρονικό σημείο για το κουρδικό πρόβλημα στην Τουρκία, καθώς έχει συμπυκνώσει τις εμπειρίες μιας μακράς ιστορικής διαδικασίας αντιπαράθεσης, διαπραγμάτευσης και ατελών μετασχηματισμών μεταξύ του τουρκικού κράτους και του κουρδικού κινήματος. Οι εξελίξεις της περιόδου αυτής δεν μπορούν να κατανοηθούν αποκομμένα από τις στρατηγικές επιλογές του συνασπισμού εξουσίας Ερντογαν που επιχειρεί να επανακαθορίσει τους όρους ελέγχου, ενσωμάτωσης των Κούρδων και εθνικής ασφάλειας. Ούτε και μπορούν οι εξελίξεις του 2025 να κατανοηθούν αποκομμένες από τις εσωτερικές αναδιατάξεις του ίδιου του κουρδικού κινήματος, πολιτικού και ένοπλου, που καλείται να κινηθεί σε ένα περιβάλλον αυξημένης καταστολής, θεσμικών περιορισμών, αλλά και σχεδόν κοσμογονικών περιφερειακών ανακατατάξεων.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

📖 Παρουσίαση του βιβλίου του Ζήνωνα Τζιάρρα «8+2 Μύθοι για την τουρκική εξωτερική πολιτική»

Ζήνωνας Τζιάρρας, 8+2 Μύθοι για την τουρκική εξωτερική πολιτική, Εκδόσεις Hippasus, Αθήνα-Λευκωσία 2025.

Πρόλογος:

Η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας είναι το ζήτημα που απασχολεί ίσως περισσότερο από κάθε άλλο τον ελληνόφωνο χώρο στο επίπεδο της δημοσιογραφικής κάλυψης, της άσκησης της διπλωματίας, τη έρευνας και της ανάλυσης. Η συγκεκριμένη διαπίστωση από τον Ζήνωνα Τζιάρρα στην εισαγωγή του βιβλίου του δεν είναι τυχαία, αφού τόσο η Ελλάδα όσο και η Κύπρος αντιμετωπίζουν σοβαρά και μακροχρόνια γεωπολιτικά προβλήματα με την Τουρκία. Ωστόσο είναι επίσης γεγονός ότι παρά την σημαντικότητα του θέματος, πολλές φορές οι αναλύσεις για την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας χαρακτηρίζονται από λανθασμένες ερμηνείες και μύθους που εμπεριέχουν κάποιες βασικές αντιφάσεις. Από τη μια πλευρά υπάρχουν προσπάθειες ερμηνείας της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας που υπερβάλλουν για τις δυνατότητες της κυβέρνησης Ερντογάν. Από την άλλη πλευρά, εμφανίζονται και αναλύσεις που υποτιμούν τις δυνατότητες και το ρόλο της Τουρκίας.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

Το εποικιστικό φαινόμενο από τη Δυτική Όχθη στην Κύπρο: η άνοδος της ακροδεξιάς και οι διαφοροποιήσεις

Το Μάιο του 2025, μερικές χιλιάδες Ισραηλινών μελών ακροδεξιών συνόλων συμμετείχαν στη γνωστή «πορεία της σημαίας» που διέσχισε τη μουσουλμανική συνοικία της παλιάς πόλης της Ιερουσαλήμ. Οι ακροδεξιές ομάδες φώναζαν ρατσιστικά συνθήματα όπως «Η Γάζα είναι δική μας», «Θάνατος στους Άραβες» και «Να καούν τα χωριά τους». Ένα συγκεκριμένο πανό που κουβαλούσαν έγραφε: «Ιερουσαλήμ 1967, Γάζα 2025», υπονοώντας ουσιαστικά την πλήρη στρατιωτική προσάρτηση της Λωρίδας της Γάζας, ως αντίστοιχο της κατάληψης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ το 1967. Ένα άλλο ανέφερε: «Χωρίς Νάκμπα, δεν υπάρχει νίκη», κάνοντας αναφορά στον βίαιο εκτοπισμό περίπου 700.000 Παλαιστινίων κατά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948.

Πρόκειται για ετήσια πορεία που χρηματοδοτείται και στηρίζεται ποικιλοτρόπως από τον δήμο Ιερουσαλήμ. Είναι εκδήλωση που γιορτάζει την κατοχή της Ανατολικής Ιερουσαλήμ από το Ισραήλ κατά τον πόλεμο του 1967 και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα εκδηλώσεων για τον εορτασμό της «απελευθέρωσης» της πόλης. Όπως γίνεται κατανοητό η πορεία αυτή έχει έντονο ρατσιστικό περιεχόμενο και γίνεται αφορμή για κύματα βίας κατά των Παλαιστινίων. Κεντρική μορφή της πορείας, αλλά ιδιαίτερα των επιθέσεων κατά των Παλαιστινίων ήταν ο ακροδεξιός υπουργός εθνικής ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, ο οποίος όχι μόνο προσπάθησε να προστατεύσει όσους έλαβαν μέρος στο μαζικό λιντσάρισμα αλλά επιπλέον τους είχε ενθαρρύνει. Η παρουσία Μπεν-Γκβιρ στο επίκεντρο της πορείας, ήταν ένας από τους πολλούς ιδεολογικούς συμβολισμούς που τα τελευταία χρόνια οδηγούν στην ενίσχυση του ενοποιητικού δεσμού μεταξύ του κράτους του Ισραήλ, των εποίκων και της ακροδεξιάς. Ήταν ακόμα μια έκφραση των ιδεολογικών μηχανισμών κανονικοποίησης του ακροδεξιού εποικιστικού φαινομένου.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

Külliye: Η κτιριακή εγκατάσταση ενός ιδεολογικού πολέμου εναντίον των Τουρκοκυπρίων

«ΟΧΙ στο Külliye (Κουλλίγιε)! Η φράση ‘Δεν έχει σημασία το κτίριο, σημασία έχει το τι γίνεται μέσα στο κτίριο’ δεν είναι σωστή. Είναι παραπλάνηση της κοινωνίας. Το κτίριο έχει μεγάλη σημασία. Ποιος το έχτισε, πώς και γιατί το έχτισε, τι συνέβη κατά τη διάρκεια της κατασκευής του, και το γεγονός ότι πρόκειται για ένα κτίριο που δεν αποπνέει ούτε στο ελάχιστο την Κύπρο… όλα αυτά έχουν τεράστια σημασία». Αυτά έγραφε στις 4 Μαϊου 2025 στον προσωπικό του λογαριασμό στο facebook ο ακαδημαϊκός Χασάν Ουλάς Αλτίοκ, πρώην στέλεχος του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος. Δεν ήταν ο μόνος που εξέφρασε την ενόχληση του από το νέο τεράστιο κτιριακό συγκρότημα, το οποίο εγκαινιάστηκε από τον Πρόεδρο της Τουρκίας στις 3 Μαΐου 2025 και που στέγασε «προεδρία» και «Bουλή» των κατεχομένων.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

Ρευστή και δυναμική η πολιτική κατάσταση στην Τουρκία. Συνέντευξη στην εφημερίδα Χαραυγή

Συνέντευξη στον Καλλή Αντούνα

Η πολιτική σκηνή στην Τουρκία βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε μια εξαιρετικά ρευστή και δυναμική φάση, δήλωσε ο Νίκος Μούδουρος, επίκουρος καθηγητής Τμήματος Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστήμιο Κύπρου, σε συνέντευξη που παραχώρησε στη «Χ» σχολιάζοντας την κατάσταση στην Τουρκία μετά τη σύλληψη του Ιμάμογλου.

Εξήγησε πως παρόλο που η αντιπολίτευση μοιάζει να επανασυνδέεται με τις κοινωνικές δυνάμεις, παρατηρείται έλλειμμα ενός σαφούς και συνεκτικού προγράμματος, ενώ την ίδια ώρα η πολιτική κατάσταση όπως διαμορφώνεται λειτουργεί και ως καταλύτης σε έναν ήδη εύθραυστο οικονομικό μηχανισμό.

Ταυτόχρονα, η πολιτική κρίση φαίνεται να έχει και ιδεολογικοπολιτικές, οικονομικές, πολιτικές και πολιτισμικές προεκτάσεις και στα κατεχόμενα, με την τουρκοκυπριακή κοινότητα να καλείται να αντεπεξέλθει σε ένα δύσκολο σκηνικό.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

Ο σχεδιασμός αποκαθήλωσης του Ιμάμογλου και ο αυταρχισμός που ενισχύεται στην Τουρκία

Το μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής έρευνας για την Τουρκία συμφωνεί με τη διαπίστωση ότι στο επίπεδο της δημοκρατικής εξέλιξης η εποχή από την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι και σήμερα, χαρακτηρίστηκε από δύο βασικές αρχές: Η πρώτη ήταν η δημιουργία και η σταθεροποίηση ενός σχετικά ισχυρού κοσμικού και «απρόσωπου» κράτους. Η δεύτερη ήταν ο προσανατολισμός προς τη Δύση, ο οποίος είχε έντονα πολιτικά αλλά και πολιτιστικά στοιχεία.

Οι δύο αυτές αρχές, χαρακτηριστικές του εκσυγχρονισμού της Τουρκίας, διακρίθηκαν όντως από δυσλειτουργίες και βαθιές αντιφάσεις. Όμως, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αποτέλεσαν συνειδητές επιλογές των πολιτικών ελίτ, έστω και αν υπήρξαν συγκυρίες στις οποίες η δέσμευση σε αυτές ήταν αδύνατη. Στα 100 χρόνια της ιστορίας του σύγχρονου τουρκικού κράτους, η χαρακτηριστικότερη στιγμή επιλογής της πορείας ενός σχετικού εκδημοκρατισμού ήταν το πέρασμα στον πολυκομματισμό και η θεσμοθέτηση «ελεύθερων και δίκαιων εκλογών» μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1950, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα παρέδωσε ειρηνικά την διακυβέρνηση της χώρας στο Δημοκρατικό Κόμμα του Μεντερές μετά από 27 χρόνια μονοκομματισμού. Είναι γεγονός ότι η συγκεκριμένη ιστορική στιγμή ανέδειξε τελικά μια αλλαγή στη χώρα, η οποία υπερέβαινε τα στενά κομματικά συμφέροντα του κεμαλικού κόμματος. Αντανακλούσε μια αποδοχή της γενικής δημοκρατικής αρχής.

Συνεχίστε την ανάγνωση του

Πως η αυταρχικοποίηση της Τουρκίας επηρεάζει τις εξελίξεις προς τη νέα Γενεύη

Βυθισμένη στο χάος η Τουρκία με τη σύλληψη Ιμάμογλου, και την ίδια ώρα τρέχουν οι όποιες εξελίξεις στο Κυπριακό. Πόσο όμως αυτά τα δυο μπορούν να συνδυαστούν, και πως ενδέχεται να επηρεάσουν το αποτέλεσμα; Αυτά τα ερωτήματα τέθηκαν στον επίκουρο Καθηγητή του Τμήματος Τουρκικών/Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Νίκο Μούδουρο, στο πλαίσιο παρουσίας του στο Alpha Ενημέρωση, στις 26 Μαρτίου 2025.

Συνεχίστε την ανάγνωση του