ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΤΕΡΑ

Ρολάνδος Κατσαούνης, Εργασία, Κοινωνία και Πολιτική στην Κύπρο κατά το δεύτερο μισό του Δέκατου Ένατου Αιώνα, Μετάφραση: Σωτηρούλα Γιασεμή, Επιστημονική Επιμέλεια: Μιχάλης Ν. Μιχαήλ. Εκδόσεις: ΚΕΝΤΡΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ, Λευκωσία 2026.

Πάφος, 15 Σεπτεμβρίου 2026

Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι,

Θα ήθελα να ξεκινήσω με μια παράφραση μιας γνωστής ανάλυσης του Μαρξ. Στον Επίλογο της δεύτερης έκδοσης του Κεφαλαίου, αναφερόμενος στη σχέση του με τη χεγκελιανή διαλεκτική, ο Μαρξ γράφει ότι στον Χέγκελ η διαλεκτική «στέκει με το κεφάλι κάτω» και ότι χρειάζεται να την αναποδογυρίσουμε, προκειμένου να ανακαλύψουμε τον ορθολογικό πυρήνα μέσα στο μυστικιστικό της περίβλημα.

Το κάλεσμα να ξανασταθεί στα πόδια της η διαλεκτική, είναι ουσιαστικά το κάλεσμα να μετακινήσουμε το κέντρο βάρους της ερμηνείας από τον κόσμο των ιδεών στις υλικές συνθήκες της ανθρώπινης ύπαρξης, στις κοινωνικές σχέσεις, στην εργασία και στην παραγωγή.

Παραφράζοντας, λοιπόν, τα πιο πάνω, θα τολμούσα να πω ότι ο Ρολάνδος Κατσιαούνης έβαλε την κυπριακή ιστορία να σταθεί στα πόδια της. Κατά τη γνώμη μου, αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα αποτελεί έργο-τομή για την κυπριακή ιστοριογραφία.

Η παρουσίαση κάποιων πρωτοσέλιδων εφημερίδων δεν μπορεί, προφανώς, να θεωρηθεί ότι αποτυπώνει αυτούσια τη συλλογική μνήμη, ούτε ότι αντανακλά πλήρως τις κοινωνικές στάσεις απέναντι σε γεγονότα και πραγματικότητες. Ωστόσο είναι αλήθεια ότι ο Τύπος (συνειδητά ή ασυνείδητα) εκφράζει συγκεκριμένες πολιτικές και ιδεολογικές τοποθετήσεις, ενώ κάθε εφημερίδα απευθύνεται σε διαφορετικά κοινωνικά και πολιτικά ακροατήρια. Την ίδια στιγμή όμως αξίζει να αναφερθεί ότι τα πρωτοσέλιδα αποτελούν ένα χρήσιμο δείκτη των δημόσιων αφηγήσεων που κυκλοφορούν, αλλά και των ανταγωνισμών που συνεχίζουν να υπάρχουν γύρω από τη διαχείριση της ιστορικής μνήμης.

Στο σύντομο κείμενο που ακολουθεί, παρουσιάζονται τρία πρωτοσέλιδα τουρκοκυπριακών εφημερίδων στις 20 Ιουλίου 2026. Στο επίκεντρο είναι η τραγική επέτειος της τουρκικής εισβολής. Παρουσιάζεται με διαφορετικά περιεχόμενα.

Η πρόσφατη πολεμική κλιμάκωση του Ισραήλ και των ΗΠΑ ενάντια στο Ιράν, έχει προκαλέσει ένα γεωπολιτικό ωστικό κύμα που φαίνεται να κορυφώνει τη διαδικασία επανασχεδιασμού του χάρτη της Μέσης Ανατολής. Η δραματική και βαθιά αλλαγή σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή είναι το μόνο γνωστό στοιχείο. Άγνωστα ωστόσο παραμένουν η κατεύθυνση, αλλά και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτής της αλλαγής. Σε αυτή ακριβώς τη δίνη του χάους και της αβεβαιότητας, οι βασικοί άξονες που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον στη γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου είναι οι εξής: η προσπάθεια επιβίωσης του ίδιου του ιρανικού κράτους και του σημερινού του καθεστώτος, η «ακροβασία» της Τουρκίας σε ένα τεντωμένο σχοινί υπαρξιακών κινδύνων, αλλά και η επικίνδυνη διάχυση της κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Κύπρο να βρίσκεται στο επίκεντρο.