ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΤΕΡΑ

Από την Κεμαλική δεσποτική κυριαρχία στον «ισλαμικό» Αυταρχισμό

Πεσμαζόγλου Στέφανος

Εφημερίδα Αυγή, 04.01.2014

ΝΙΚΟΣ ΜΟΥΔΟΥΡΟΣ, Ο Μετασχηματισμός της Τουρκίας. Από την Κεμαλική κυριαρχία στον «ισλαμικό» νεοφιλελευθερισμό, πρόλογος Σία Αναγνωστοπούλου, επίμετρο Σταύρος Τομπάζος, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σελ. 463

Σπάνια η έκδοση ενός βιβλίου έρχεται να φωτίσει όσα ακολούθησαν ένα χρόνο μετά στην κοινωνία και την πολιτική μιας χώρας. Στις σπάνιες αυτές περιπτώσεις εντάσσεται το βιβλίο του Μούδουρου, καθόσον σε στιγμή μέγιστου αναβρασμού, που εκδηλώθηκε με ένταση με αφορμή το Πάρκο Γκεζί στο Τακσίμ αλλά παίρνει ένα μεγάλο βάθος με το ρήγμα το ενδο-ισλαμικό στην Τουρκία με όλη την οσμή των σκανδάλων όπου εμπλέκονται υπουργοί και άλλοι πολλοί παράγοντες – και την αντιμετώπισή τους στα πλαίσια θεωριών συνωμοσίας (από το Τακσίμ μέχρι σήμερα). Δεν είναι διόλου απλή η ερμηνεία πολυσύνθετων φαινομένων και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ανάλυσή τους, όταν μάλιστα εμπλέκονται και διεθνείς παράγοντες, όπως το τετράπτυχο των σχέσεων Τουρκίας-Ιράν-ΗΠΑ-Ισραήλ και φυσικά το Λαβυρινθώδες Κουρδικό· όταν ακόμη έχει προηγηθεί μια παρατεταμένη περίοδος σύγκρουσης με το αυταρχικό στρατοκρατικό Κεμαλικό κατεστημένο και η πάταξη φαινομένων διαφθοράς για να υποκατασταθούν με μια αναδυόμενη νέα αυταρχική εξουσία, με τη δική της σοβαρή εμπλοκή σε σκάνδαλα και τις απόπειρες συγκάλυψής τους (παρεμβάσεις σε αστυνομία και δικαιοσύνη). Το βιβλίο πιάνει το νήμα της διαπλοκής στην σχέση Ισλάμ και Πολιτικής σε όλη την διάρκεια του 20ού αιώνα από την ίδρυση του Τουρκικού Έθνους-Κράτους.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Από την Κεμαλική δεσποτική κυριαρχία στον «ισλαμικό» Αυταρχισμό»

Η Κύπρος από την «κεμαλική» εθνική ασφάλεια στην «ισλαμική» ενσωμάτωση

Ομιλία που κατατέθηκε στην Επιστημονική Ημερίδα του Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών και του Ινστιτούτου Ερευνών Προμηθέας

Λευκωσία – 23 Νοεμβρίου 2013

Νίκος Μούδουρος

«Δεν είμαι υπέρ της συνέχισης της πολιτικής των τελευταίων 30-40 χρόνων στην Κύπρο. Η Κύπρος δεν είναι προσωπική υπόθεση του κυρίου Ντενκτάς»[1]. Με τα λόγια αυτά ο ηγέτης του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), Recep Tayip Erdoğan, λίγους μήνες πριν εκλεγεί Πρωθυπουργός, εξήγγειλε τη νέα προσέγγιση της Τουρκίας στο Κυπριακό. Αυτή η δήλωση ερμηνεύθηκε από αρκετούς ως ένα «επικοινωνιακό τέχνασμα». Οι εξελίξεις στη συνέχεια όμως, έδειξαν ότι η διαφοροποίηση της τουρκικής πολιτικής στην Κύπρο αξίζει βαθύτερης ανάλυσης. Τόσο σε σχέση με τις αλλαγές σε διεθνές επίπεδο, όσο και σε σχέση με τον εσωτερικό μετασχηματισμό της χώρας. Η παρουσίασή αυτή, έχει ως στόχο να αναδείξει τουλάχιστον μερικούς από τους λόγους που οδήγησαν την Άγκυρα σε μια νέα προσέγγιση για την Κύπρο γενικά και για το Κυπριακό πρόβλημα ειδικά.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η Κύπρος από την «κεμαλική» εθνική ασφάλεια στην «ισλαμική» ενσωμάτωση»

Μερικά συμπεράσματα και πιθανά σενάρια από την κρίση στην Τουρκία

Μετά την κορύφωση της ενδοϊσλαμικής κρίσης κατά το οκταήμερο 17-25 Δεκεμβρίου 2013, η Τουρκία στιγματίζεται από την «μητέρα όλων των μαχών». Η «εμφύλια διαμάχη» που διεξάγεται στη βάση των ανταγωνισμών για αναδιαμόρφωση του ισλαμικού χώρου στην Τουρκία τόσο σε επίπεδο οικονομίας, όσο και σε επίπεδο πολιτικής, αναμένεται να συνεχιστεί το 2014. Υπό αυτά τα δεδομένα, το 2014 θα είναι μια δύσκολη χρονιά με πολλές συνέπειες στην τουρκική κοινωνία, αλλά και ευρύτερα στην περιοχή μας, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη το ρόλο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Συνεπώς μια πρώτη εκτίμηση της κατάστασης έτσι όπως διαμορφώνεται σήμερα, καθώς και η καταγραφή κάποιων πιθανών σεναρίων για τους επόμενους μήνες, είναι αναγκαία στοιχεία στην προσπάθεια για μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των ανακατατάξεων που σημειώνονται.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Μερικά συμπεράσματα και πιθανά σενάρια από την κρίση στην Τουρκία»

Η κρίση στην Τουρκία: Μια ενδοϊσλαμική υπόθεση

Γενικά

Η σημερινή κρίση στην Τουρκία θα πρέπει να αντικριστεί ως μια από τις πολλές εκφάνσεις του «νέου σταδίου» ανάπτυξης της χώρας. Ως ένας σημαντικός σταθμός στην ιστορική εξέλιξη που φαίνεται να ξεκαθαρίζει από τη μια τον πολιτικό θρυμματισμό του κεμαλικού κατεστημένου και να αναδεικνύει από την άλλη την αντικατάσταση του από ένα νέο. Με λίγα λόγια, ο πολιτικός σεισμός της 17^ης Δεκεμβρίου με τις συλλήψεις κομματικών στελεχών, επιχειρηματιών, γραφειοκρατών και γιών Υπουργών της κυβέρνησης Έρντογαν, αποτελεί χαρακτηριστική ένδειξη της διαδικασίας ολοκλήρωσης της ισλαμικής ηγεμονίας και της κορύφωσης των εσωτερικών της αντιπαραθέσεων. Το σχήμα «κεμαλισμός εναντίον Ισλάμ» καθίσταται αναχρονιστικό και δίδει τη θέση του σε μια ενδοϊσλαμική σύγκρουση, στην οποία λαμβάνουν μέρος σχεδόν όλοι οι πολιτικοί, κοινωνικοί και οικονομικοί φορείς του Ισλάμ. Οι δύο βασικές συνισταμένες της ευρύτερης συμμαχίας μετασχηματισμού και περαιτέρω ενσωμάτωσης της Τουρκίας στο παγκόσμιο σύστημα την τελευταία δεκαετία τουλάχιστον, είναι το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) και η κοινότητα Γκιουλέν (Gülen). Αυτές είναι και οι βασικές συνισταμένες της σημερινής ιδεολογικο-πολιτικής σύγκρουσης. Για την πληρέστερη κατανόηση της σημερινής κατάστασης, καθίσταται αναγκαία μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η κρίση στην Τουρκία: Μια ενδοϊσλαμική υπόθεση»

Ο Homo İslamicus και το τουρκικό μοντέλο

Το «τουρκικό μοντέλο» είναι όρος που χρησιμοποιείται για να παραπέμψει στην μετατροπή του εσωτερικού μετασχηματισμού της Τουρκίας σε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Ο όρος δεν είναι νέος και ούτε πρόκειται για όρο τουρκικής προέλευσης. Είναι κυρίως δυτικής έμπνευσης, ο οποίος σταδιακά πέρασε και στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο. Το περιεχόμενο του όρου αλλάζει σύμφωνα με τις ιστορικές συγκυρίες και τις μεγάλες πολιτικές αλλαγές. Για παράδειγμα το μοντέλο του Μουσταφά Κεμάλ διέθετε διαφορετικές προσλαμβάνουσες στη διεθνή πραγματικότητα, από το μοντέλο που προέκυψε ως αποτέλεσμα των μεγάλων γεωπολιτικών αλλαγών με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα και ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα της λεγόμενης αραβικής άνοιξης, ένα μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής αλλά και πολιτικής ενασχόλησης με το τουρκικό μοντέλο επικεντρώνεται κυρίως στο «μοντέλο του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης» (ΑΚΡ).

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Ο Homo İslamicus και το τουρκικό μοντέλο»

Η ενδοϊσλαμική αντιπαράθεση, ο Ταγίπ και ο Γκιουλέν

Έλεγχος εξουσιών, σχέσεις με τη Δύση και κατεχόμενα

ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ

19/12/2013

Για να γίνουν κατανοητές οι εξελίξεις στην Τουρκία, ζητήσαμε από τον τουρκολόγο Νίκο Μούδουρο μια ιστορική αναδρομή στο κίνημα Γκιουλέν και τις άλλες παραδόσεις του τουρκικού Ισλάμ.

Όπως εξηγεί ο κ. Μούδουρος, το κίνημα Γκιουλέν αποτελεί τη μετεξέλιξη ή την ομάδα η οποία «γεννήθηκε» από το κίνημα Nurcu, την ισλαμική δηλαδή παράδοση στην Τουρκία, η οποία δέχθηκε την πίεση του κεμαλικού κατεστημένου μέχρι την δεκαετία του ’70. Στο θεωρητικό του πλαίσιο, το κίνημα Γκιουλέν έκτισε την ισλαμική θρησκεία αποδεχόμενη και εκσυγχρονιστικά στοιχεία τα οποία να συνάδουν με τις σύγχρονες κοινωνίες της Δύσης, τον λεγόμενο ισλαμικό ορθολογισμό. Η κοινότητα, διαθέτει ως γνωστό ένα τεράστιο δίκτυο με ιδιωτικά σχολεία και πανεπιστήμια, όχι μόνο στην Τουρκία, αλλά και σε πολλές άλλες χώρες ανά τον κόσμο, μέχρι και τις ΗΠΑ.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η ενδοϊσλαμική αντιπαράθεση, ο Ταγίπ και ο Γκιουλέν»

Το κίνημα Γκιουλέν. Σύντομες σημειώσεις.

Με αφορμή τη γενικότερη συζήτηση για την αντιπαράθεση στην Τουρκία, δημοσιεύεται ένα πολύ σύντομο απόσπασμα από το βιβλίο «Ο Μετασχηματισμός της Τουρκίας. Από την κεμαλική κυριαρχία στον ‘ισλαμικό’ νεοφιλελευθερισμό», σχετικά με την κοινότητα Γκιουλέν.

«Η ισχυρότερη ίσως ισλαμική κοινότητα-κίνημα στην Τουρκία, μέχρι και σήμερα, είναι η κοινότητα του Φετουλλάχ Γκιουλέν (Fethullah Gülen). Ο ίδιος ο Φετουλλάχ Γκιουλέν είναι συνταξιοδοτημένος ιμάμης, του οποίου οι σπουδές συνδύασαν τόσο τη θρησκευτική όσο και την κοσμική παιδεία. Αξιοσημείωτη ήταν η ικανότητά του να συνδυάζει το Ισλάμ με τον δυτικό εκμοντερνισμό[1], αφού πρώτα και κύρια μερίμνησε για την επικράτηση ενός θεωρητικού διαχωρισμού του Ισλάμ της τουρκικής Ανατολίας από το Ισλάμ της Αραβίας[2]. Σε αυτό το θεωρητικό πλαίσιο, η ισλαμική θρησκεία είναι προσωπικό ζήτημα και ως τέτοιο συνάδει με τις διαδικασίες εκμοντερνισμού, την αξιοποίηση της τεχνολογικής προόδου και την οικονομική ανάπτυξη. Συνεπώς, προβάλλεται ένας ιδιότυπος «ισλαμικός ορθολογισμός» στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται μια εκδοχή της κοσμικότητας όπου διασφαλίζεται το δικαίωμα στην πίστη[3]. Κατά τον καθηγητή Kemal Karpat, η κοινότητα του Γκιουλέν είναι ένα «εγκόσμιο δημιούργημα» το οποίο αποδέχεται όλες τις επιστήμες, την τεχνολογία, αλλά και τη σημερινή Τουρκία με το κοσμικό καθεστώς. Για αυτό το λόγο, συνεχίζει ο Karpat, ο τουρκικός εκμοντερνισμός, για να ολοκληρωθεί, θα πρέπει να περάσει και μέσα από την ισλαμική θρησκεία, συγκεκριμένη «έκδοση» της οποίας εκπροσωπεί ο Γκιουλέν και το κίνημά του[4]. Η κοινωνική δραστηριοποίηση της κοινότητας Γκιουλέν επεκτάθηκε σταδιακά, πέραν των ισχυρών φιλανθρωπικών και πολιτιστικών οργανώσεων, στη διοργάνωση πλατφορμών συζητήσεων για διάφορα θέματα[5] τα οποία πολλές φορές αποτελούσαν «θέματα ταμπού» για την τουρκική κοινωνία[6]. Αυτού του είδους οι θεωρητικές και ακαδημαϊκές συζητήσεις της κοινότητας συνέβαλαν στο να διευρύνει την επιρροή της σε νέα οργανωμένα δίκτυα, αλλά και να διευρύνει σαφώς την κοινωνική της παρέμβαση.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Το κίνημα Γκιουλέν. Σύντομες σημειώσεις.»

Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης «Τουρκία: Μετέωρο Βήμα προς την Ευρώπη;»

Το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο και η Έδρα Jean Monnet του Πανεπιστημίου Λευκωσίας σας προσκαλούν, εν όψει της εξέτασης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της Έκθεσης Προόδου για την Ενταξιακή Πορεία της Τουρκίας, στη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης «Τουρκία: Μετέωρο Βήμα προς την Ευρώπη;».

16 Δεκεμβρίου 2013 στις 11:00 π.μ.

Στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Λεωφόρος Βύρωνος 30, Λευκωσία

Κυπριακή Δημοκρατία: Διαστάσεις Εξωτερικής Πολιτικής. Νέο Βιβλίο

Έχει κυκλοφορήσει το βιβλίο με τίτλο «Κυπριακή Δημοκρατία: Διαστάσεις Εξωτερικής Πολιτικής,» από τον εκδοτικό οίκο University Studio Press, Θεσσαλονίκη, Ελλάδα. Το βιβλίο συνεπιμελούνται ο Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος, Ιδρυτής και Πρόεδρος του Strategy International, και ο Ζήνωνας Τζιάρρας, Υποψήφιος Διδάκτωρ και διδάσκων Διεθνών Σπουδών στο University of Warwick, καθώς και επιστημονικός συνεργάτης στο Strategy International. Πέραν των επιμελητών, έχουν συμβάλει με κείμενά τους οι Σωτήρης Σέρμπος, Λέκτορας Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, και ο Δρ. Νίκος Μούδουρος, διδάσκων στο Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών Πανεπιστημίου Κύπρου, και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του ινστιτούτου Προμηθέας.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Κυπριακή Δημοκρατία: Διαστάσεις Εξωτερικής Πολιτικής. Νέο Βιβλίο»

Ηγεμονία και «ενδο-ισλαμική» αντιπαράθεση στην Τουρκία

Erdogan Hegemonyasi — Από το http://baslangicdergi.com

Κοιτάζοντας την επικαιρότητα στην Τουρκία, μακριά από τα «κλασσικά» σχήματα ανάλυσης, εύκολα μπορεί κάποιος να συνειδητοποιήσει το «νέο». Η μακρά και δύσκολη διαδρομή επικράτησης του πολιτικού Ισλάμ έτσι όπως εκφράζεται σήμερα από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) φαίνεται να ξεκαθαρίζει το πολιτικό θρυμματισμό του παλιού κεμαλικού κατεστημένου και την αντικατάσταση του από ένα άλλο. Στα πλαίσια του οποίου μάλιστα διεξάγονται τώρα οι αντιπαραθέσεις και οι ανταγωνισμοί για την εξουσία. Με λίγα λόγια, το τουρκικό-ισλαμικό πλαίσιο ηγεμονίας ολοκληρώνεται, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα εσωτερικά ρήγματα και αντιθέσεις. Μια φυσιολογική εξέλιξη, η οποία διαλεχτικά σπρώχνει τη χώρα ένα βήμα πέραν του αναχρονιστικού πλέον σχήματος «κεμαλισμός εναντίον Ισλάμ». Τώρα μάλλον διεξάγεται η μάχη εντός του Ισλάμ και των πολιτικών-οικονομικών του φορέων με πιο χαρακτηριστική έκφραση τις δημόσιες αντιπαραθέσεις μεταξύ του ΑΚΡ (Erdoğan) και της ισλαμικής κοινότητας Gülen. Δηλαδή δύο βασικών συνισταμένων της ευρύτερης συμμαχίας που κατάφερε να μετασχηματίσει την Τουρκία και να την ενσωματώσει περαιτέρω στο παγκόσμιο σύστημα.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Ηγεμονία και «ενδο-ισλαμική» αντιπαράθεση στην Τουρκία»