Όλα φαίνεται ότι ξεκίνησαν την 1η Οκτωβρίου 2024, όταν ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί στη διάρκεια των εργασιών έναρξης του νέου κοινοβουλευτικού έτους, πήγε στα έδρανα του κουρδικού Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών για χειραψία με την ηγεσία του σημαντικότερου μέρους του κουρδικού πολιτικού κινήματος. «Ντεβλέτ» στα ελληνικά σημαίνει κράτος. Συμβολικά λοιπόν το χέρι του «κράτους» της Τουρκίας μετά από πάρα πολλά χρόνια τεντώθηκε, αυτή τη φορά όχι για να κτυπήσει, αλλά υποτίθεται για να χαιρετήσει τους εκλεγμένους εκπροσώπους του μεγαλύτερου κουρδικού κινήματος εντός της χώρας.
Η πιο εύκολη απάντηση που συνήθως δίνεται στο ερώτημα «ποιο είναι το κυρίαρχο στοιχείο που χαρακτηρίζει την πολιτική Ερντογάν» είναι η ιδεολογία του. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η εργαλειοποίηση της θρησκείας για πολιτικούς στόχους. Η απάντηση αυτή δεν είναι ολοκληρωμένη, μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις είναι επιφανειακή. Αν υπάρχει κάτι διδακτικό στην βιωμένη εμπειρία της εικοσαετούς διακυβέρνησης του Ερντογάν, είναι ο πραγματισμός του που φτάνει πολλές φορές στα όρια του κυνισμού. Ο κυνικός πραγματισμός λοιπόν είναι το στοιχείο που ολοκληρώνει την απάντηση, δίπλα από την ιδεολογία, για την κατανόηση των μεθόδων και του περιεχομένου πολιτικής του Ερντογάν. Το επίκεντρο του πραγματισμού αυτού δεν είναι τίποτε άλλο από την αναπαραγωγή της εξουσίας.
Ο αλγόριθμος ορίζεται ως μια συγκεκριμένη σειρά ενεργειών που στοχεύουν στην επίλυση ενός προβλήματος. Όμως, το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των ενεργειών αυτών είναι ότι έχουν αρχή και τέλος, είναι αυστηρά καθορισμένες και εκτελούνται σε συγκεκριμένη χρονική διάρκεια. Εάν λοιπόν ο αλγόριθμος στην τεχνολογία και στην επιστήμη των μαθηματικών είναι κάτι συγκεκριμένο, ο «αλγόριθμος» που λειτουργεί για την εξήγηση κοινωνικών και πολιτικών φαινομένων, είναι μια κατάσταση δυναμική, ρευστή και πολύπλοκη. Όπως ακριβώς δυναμική, ρευστή και πολύπλοκη είναι η κατοχή της Κύπρου από το 1974 και μετά.
Το βράδυ της 28ης Μαΐου 2023, με την οριστικοποίηση των αποτελεσμάτων του δεύτερου γύρου των προεδρικών, ο Ερντογάν μιλούσε στο πλήθος που συγκεντρώθηκε στο προεδρικό. Δίπλα του είχε όλους τους ηγέτες των κομμάτων που στήριξαν την υποψηφιότητα του και συμμετείχαν στην «συμμαχία του λαού». Ο ηγέτης καλούσε το «έθνος του» να μην επαναπαυτεί μετά τη νέα νίκη και να ξεκινήσει την προσπάθεια για «επανακατάκτηση» της Κωνσταντινούπολης στις δημοτικές που ακολουθούσαν. Αυτό ήταν και το σημείο που οι ψηφοφόροι της αντιπολίτευσης ένιωσαν ότι έφτασε το τέλος της Ιστορίας. Καταδικασμένοι σε μια ακόμα πενταετία μιας εξουσίας που έμοιαζε αιώνια. Στα μάτια τους, ο Ερντογάν θα συμπλήρωνε 26 συνεχόμενα χρόνια ως επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας, περισσότερα από τον ιδρυτή του σύγχρονου κράτους της Τουρκίας, τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ. Η απελπισία μεγάλωνε, εάν ληφθεί υπόψη το ότι την ίδια στιγμή σε κάποια άλλα κομματικά γραφεία στην Άγκυρα, η συμμαχία της αντιπολίτευσης διαλύθηκε «εις τα εξ ων συνετέθη». Με λίγα λόγια, δεν υπήρχε κάτι στον ορίζοντα που να δημιουργεί έστω μια χαραμάδα ελπίδας για την πολυπόθητη αλλαγή που διεκδικούσαν τα εκατομμύρια των πολιτών που στάθηκαν απέναντι στον Ερντογάν.
Δέκα μήνες μετά, το βράδι της 31ης Μαρτίου 2024, ο Ερντογάν ανέβηκε στο μπαλκόνι των κεντρικών γραφείων του ΑΚΡ στην Άγκυρα για να απευθυνθεί στο (μικρότερο) πλήθος που συγκεντρώθηκε. Αυτή τη φορά συνοδευόταν μόνο από τη σύζυγό του. Ένιωσε την ανάγκη να πει ότι το αποτέλεσμα των δημοτικών εκλογών «δεν είναι το τέλος, αλλά ένα σημείο καμπής». Χωρίς το ύφος του «αιώνιου ηγέτη», αλλά με τον χαρακτηριστικό του πατερναλισμό, φρόντισε να υπογραμμίσει ότι πρέπει να γίνει αυτοκριτική. Οι πίνακες των κομματικών ποσοστών στα ΜΜΕ έδειχναν το ΑΚΡ στην δεύτερη θέση πίσω από τον αιώνιο κεμαλικό εχθρό, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα, για πρώτη φορά μετά από 22 ολόκληρα χρόνια. Οι γνωστοί πορτοκαλί εκλογικοί χάρτες της Τουρκίας έγιναν κόκκινοι, με αποτέλεσμα οι δημοφιλείς «διανοούμενοι» να αποχωρήσουν γρήγορα από τα πάνελ των φιλοκυβερνητικών καναλιών.
Η ανάδειξη του Οζγκιούρ Οζέλ στην ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) ανέδειξε, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό, τουρκολόγο Νίκο Μούδουρο, κάτι που λίγες φορές υλοποιήθηκε εντός του κόμματος: Η κομματική βάση επηρέασε σε καθοριστικό βαθμό την αλλαγή της ηγετικής τάξης πραγμάτων μετά τις απανωτές αποτυχίες του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου έναντι του Ταγίπ Ερντογάν.
«Δεν υπάρχει εξουσία που να μην ανατραπεί από την άδεια κατσαρόλα». Η φράση αυτή ανήκει στον Σουλεϊμαν Ντεμιρέλ. Ο πρώην πρόεδρος και πρωθυπουργός της Τουρκίας – γνωστός και για τις ιστορικές του ατάκες – ήθελε με το παράδειγμα της άδειας κατσαρόλας να υπογραμμίσει τον καθοριστικό ρόλο που παίζει το βιοτικό επίπεδο και οικονομική κατάσταση στην εκλογική συμπεριφορά. Ιστορικά στην Τουρκία, όντως υπήρξαν συγκυρίες κατά τις οποίες η άδεια κατσαρόλα ανέτρεψε εξουσίες. Μεταξύ αυτών και η διακυβέρνηση Ντεμιρέλ. Εάν όμως το συγκεκριμένο παράδειγμα μετατραπεί σε αξίωμα, τότε τι γίνεται με την περίπτωση Ερντογάν; Γιατί η σημερινή «άδεια κατσαρόλα» της κοινωνίας στην Τουρκία δεν ανέτρεψε την μακρόχρονη εξουσία Ερντογάν; Είναι γεγονός ότι στο σημερινό φτωχό νοικοκυριό στην Τουρκία, η κατσαρόλα είναι άδεια και γεμίζει με πολλές δυσκολίες, εξαιτίας του εξωφρενικού επιπέδου πληθωρισμού. Είναι επίσης γεγονός ότι η διακυβέρνηση Ερντογάν χαρακτηρίζεται από τον ανεξέλεγκτο αυταρχισμό. Όμως συνεχίζει να επιβιώνει και μάλιστα να επικρατεί έναντι μιας άνευ προηγουμένου αντιπολιτευτικής κινητοποίησης.
Παράμετροι του ερωτήματος «γιατί νικά ο Ερντογάν»:
Σε συνθήκες όξυνσης του αυταρχισμού (στα διαφορετικά του στάδια και ποιοτικά χαρακτηριστικά όπως ο αυταρχικός κρατισμός, το κράτος εξαίρεσης, το καθεστώς έκτακτης ανάγκης, ο εκφασισμός κλπ), συνήθως ξεχωρίζει ο ενισχυμένος ρόλος της καταστολής από τις κρατικές δομές και η αλλαγή στις σχέσεις μεταξύ των κρατικών δομών.
Η αύξηση των ρητορικών απειλών της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας, με την νέα αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αθήνας στα νησιά του Αιγαίου και η αποκοπή των διόδων διπλωματικής επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών, μεγέθυναν κατά πολύ την ένταση στα ελληνοτουρκικά. Την ίδια στιγμή, στην Κύπρο, κι ενόσω η Άγκυρα συνεχίζει τις παράνομες επεμβάσεις της στην παραλία της Αμμοχώστου, αναδεικνύεται πως μέσα από το νέο «πρωτόκολλο» που υπέγραψε η Τουρκία με το ψευδοκράτος, όχι απλώς μεγαλώνει η σχέση εξάρτησης μεταξύ τους, αλλά δημιουργούνται συνθήκες που παραπέμπουν σε προσάρτηση, καθώς η Άγκυρα αποκτά πλήρη έλεγχο σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας των Τουρκοκυπρίων, με τους ίδιους να καταγγέλλουν περιορισμό των δικαιωμάτων και ελευθεριών τους και υπαρξιακή απειλή.
Απόσπασμα από το ρεπορτάζ του Απόστολου Κουρουπάκη στην εφημερίδα Καθημερινή Κύπρου που δημοσιεύθηκε στις 29 Μαΐου 2022:
«Αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια στις σχέσεις Άγκυρας – Κατεχομένων, μέσα από την αποσπασματική εφαρμογή προγραμμάτων όπως το πρωτόκολλο, είναι μια «ντε φάκτο προσάρτηση», λέει στην «Κ» ο Νίκος Μούδουρος, λέκτορας στο Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.
Σε συνθήκες όξυνσης του αυταρχισμού (στα διαφορετικά του στάδια και ποιοτικά χαρακτηριστικά όπως ο αυταρχικός κρατισμός, το κράτος εξαίρεσης, το καθεστώς έκτακτης ανάγκης, ο εκφασισμός κλπ), συνήθως ξεχωρίζει ο ενισχυμένος ρόλος της καταστολής από τις κρατικές δομές και η αλλαγή στις σχέσεις μεταξύ των κρατικών δομών.
ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΤΕΡΑ 