Παγκόσμιο οικονομικό ισοζύγιο και ανισότητες
Κατηγορία: Μέση Ανατολή
Η Μοσούλη, η Άγκυρα και η «Κουρδική άνοιξη»
Ακόμα και αν η ενίσχυση των ισλαμιστικών δομών εξουσίας της ISIS σε Ιράκ και Συρία αποδειχτεί «προσωρινή», η κατάληψη της Μοσούλης από την εν λόγω οργάνωση, έστω και συμβολικά, σπρώχνει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε μια νέα φάση της ιστορίας της. Η κολοσσιαία αποτυχία της πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή και το επίσημο τέλος της λεγόμενης αραβικής άνοιξης – εξελίξεις «συμπυκνωμένες» σήμερα στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Ιράκ – συνοδεύονται μεταξύ άλλων από τα εξής δεδομένα: αύξηση της ιρανικής επιρροής, ενίσχυση της πορείας τριχοτόμησης του Ιράκ, επιβίωση της εξουσίας Άσσαντ σε μια κατεστραμμένη Συρία, μια αποσταθεροποιημένη Αίγυπτος, ένας ισλαμιστικός (σουννιτικός) πόλος εξουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και μια νέα κουρδική πραγματικότητα, σαφέστατα πιο ολοκληρωμένη οργανωτικά, πολιτικά και ιδεολογικά.
Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η Μοσούλη, η Άγκυρα και η «Κουρδική άνοιξη»»
Η τουρκική εξωτερική πολιτική το 2014
Το 2013 μπορεί να χαρακτηριστεί και ως χρονιά αποτυχίας της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, η οποία επηρεάστηκε καθοριστικά από δύο σημαντικούς παράγοντες. Ο πρώτος ήταν η εσωτερική πολιτική κρίση και η γενικότερη οικονομική αστάθεια. Ο δεύτερος ήταν οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην περιφέρεια της Τουρκίας, οι οποίες συνδέονται άμεσα με την εξέλιξη που είχε κατά το προηγούμενο έτος η «αραβική άνοιξη». Ιδιαίτερα ο δεύτερος παράγοντας ανέδειξε τη δυναμικότητα των εξελίξεων σε προσανατολισμούς και δεδομένα που δεν υπήρχαν ενώπιον της Άγκυρας την περίοδο έναρξης των λαϊκών κινητοποιήσεων στη Μέση Ανατολή.
Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η τουρκική εξωτερική πολιτική το 2014»
Η κατάρρευση της Τουρκίας ως επιθυμία και ως εργαλείο ανάλυσης
Για μια ακόμη φορά, η πολιτική κρίση στην Τουρκία γίνεται αντικείμενο αναλύσεων και εκτιμήσεων που πολλές φορές δεν ανταποκρίνονται σε μια αντικειμενική και ψύχραιμη παρουσίαση της κατάστασης. Ουσιαστικά αυτές οι αναλύσεις παραπέμπουν σε μια κατάσταση όπου μια αόριστη «επιθυμία» γίνεται η βάση της εκτίμησης των πραγματικών γεγονότων. Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω, πρώτα υπογραμμίζεται το αποτέλεσμα της «επιθυμίας» και στη συνέχεια τα γεγονότα ερμηνεύονται με τρόπο που να την επιβεβαιώνουν. Επομένως το συμπέρασμα προηγείται της ανάλυσης της πραγματικής κατάστασης.
Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η κατάρρευση της Τουρκίας ως επιθυμία και ως εργαλείο ανάλυσης»
Η κρίση στην Τουρκία: σύμπτωμα αστάθειας ή ωρίμανσης ενός πολιτικού σκηνικού και μια νέας γεωπολιτικής εικόνας;
Το σκάνδαλο των υποθέσεων διαφθοράς στελεχών και ατόμων γύρω από την κυβέρνηση Ερντογάν ήρθε λίγους μήνες μετά τη ξαφνική αμφισβήτηση του Ερντογάν από τις κινητοποιήσεις για την πλατεία Γκεζί και λίγους μήνες πριν τις τοπικές εκλογές – δίνοντας έτσι την εικόνα μια κρίσης για την νομιμότητα του Ερντογάν, αλλά και μια ενδεχόμενη κρίση στην Τουρκία. Όμως, μπορεί τελικά η κρίση να είναι και σύμπτωμα μια ωριμότητας του τουρκικού πολιτικού συστήματος, έστω και αν αυτό σημαίνει περιορισμό των φαντασιώσεων του Ερντογάν…
Μερικές σημειώσεις για την προσέγγιση Τουρκίας-Ισραήλ
Το παρασκήνιο της απολογίας Ισραήλ
Κατά την περίοδο που ακολούθησε τη δολοφονική επίθεση στο Μαβί Μαρμαρά (2010) μέχρι και τις αρχές του 2013, σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και Ανατολικής Μεσογείου, οι οποίες φαίνεται να επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τις ισορροπίες με τρόπο που να «εξαναγκάζουν» Ισραήλ και Τουρκία σε επανατοποθέτηση-οριοθέτηση κάποιων χειρισμών τους.
Σε σχέση με το Ισραήλ, οι εξελίξεις που φαίνεται να συμβάλλουν προς την προσέγγιση με την Τουρκία έχουν ως εξής: Η λεγόμενη αραβική άνοιξη άλλαξε τις ισορροπίες με τρόπο που το Ισραήλ να ανησυχεί για κάποιες από τις συμμαχίες του. Ο Μουμπάρακ στην Αίγυπτο απομακρύνθηκε, ενώ η μοναρχία της Ιορδανίας συνεχίζει να αντιμετωπίζει πολλές εσωτερικές πιέσεις. Την ίδια στιγμή η Χαμάς κατάφερε να ενισχυθεί στρατιωτικά με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις επιθέσεις εντός του Ισραήλ στα τέλη του 2012, ενώ παράλληλα ο εμφύλιος στη Συρία έφερε στο προσκήνιο πέραν της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και κινήματα όπως οι Σαλαφίδες, οι οποίοι μάλιστα εγγράφονταν στην ισραηλινή αντίληψη και ως κίνδυνος μελλοντικής κυριαρχίας επί του συριακού οπλισμού.
Σε σχέση με την Τουρκία, επίσης υπήρξαν εξελίξεις που προκαλούσαν προβληματισμό στην κρατική ελίτ. Η εμβάθυνση του συριακού εμφύλιου αποδείκτηκε τελικά «ανοιχτή πληγή» και για την Τουρκία, ενώ η σταθερή ενίσχυση (πολιτική και στρατιωτική) του κουρδικού κινήματος ευρύτερα στην περιοχή, έφερνε ακόμα πιο κοντά την προοπτική ανατροπών στο Κουρδικό πρόβλημα. Η αυξανόμενη επιθετική ρητορεία του Ιράν ενάντια στην Τουρκία με αφορμή την εμπλοκή της στο συριακό, ήταν επίσης μια επιπλέον πίεση προς την κυβέρνηση Έρντογαν, η οποία ετοιμάζεται για τρεις συνεχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις μέχρι και το 2015.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η αμερικανική παρέμβαση με στόχο την αναπροσαρμογή της ηγεμονίας των ΗΠΑ στην περιοχή, ιδιαίτερα ενώπιον των ανταγωνισμών που γενιούνται μέχρι και την Ασία, ήταν καθοριστική για την (μερική έστω) προσέγγιση Έρντογαν-Νεντανιάχου. Στις 28 Φεβρουαρίου 2013 από τη Βιέννη, ο Έρντογαν κατάγγειλε το σιωνισμό και το φασισμό ως εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Την ίδια μέρα στην Άγκυρα, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ κατά τη συνάντηση του με τον Νταβούντογλου ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ ενοχλούνται από τη συνεχή και αυξανόμενη αντιπαράθεση μεταξύ των δύο συμμάχων τους. Ακολούθησε η επικριτική επιστολή μελών του Αμερικανικού Κογκρέσου προς τον Έρντογαν στις 12 Μαρτίου 2013. Τα πιο πάνω θεωρήθηκαν από τις ΗΠΑ ως «σημείο καμπής» και ως βάση για πιο ενεργό εμπλοκή τους στην ομαλοποίηση των σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ. Η παρέμβαση των ΗΠΑ αρχικά επικεντρώθηκε στην αποστολή προσχεδίων συμφωνίας και εκ του σύνεγγυς συνομιλιών με τις δύο χώρες. Στις 17 Μαρτίου 2013, έγινε το πρώτο σημαντικό βήμα προσέγγισης. Ο επικεφαλής της Ένωσης Επιμελητηρίων Τουρκίας, Ριφάτ Χισαρτζικλίογλου, ανέλαβε την προεδρία της επιτροπής επιδιαιτησίας για επίλυση προβλημάτων μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων επιχειρηματιών. Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ ανέλαβαν δέσμευση στήριξης της τουρκικής κυβέρνησης στα ανοίγματα που θα έκανε στο Κουρδικό[1]. Η δημόσια αμερικανική στήριξη στην πολιτική της Τουρκίας στο Κουρδικό έγινε στις 21 Μαρτίου και την αμέσως επόμενη μέρα, ο Ομπάμα είχε διαμεσολαβήσει για να κλείσει η τελική συμφωνία Τουρκίας-Ισραήλ κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας με Έρντογαν και Νεντανιάχου.
Τι προβλέπει η συμφωνία Τουρκίας-Ισραήλ
Η συμφωνία Άγκυρας-Τελ Αβίβ προβλέπει την απολογία του Ισραήλ για τη δολοφονική επίθεση στο Μαβί Μαρμαρά, καταβολή αποζημιώσεων στις οικογένειες των Τούρκων που δολοφονήθηκαν, σταδιακή άρση του αποκλεισμού της Γάζας για αγαθά που θα προορίζονται για ανθρωπιστικούς σκοπούς. Παράλληλα όπως σταματήσουν οι αγωγές εναντίον των Ισραηλινών στρατιωτών στην Τουρκία και να αρχίσει η σταδιακή ομαλοποίηση των διπλωματικών σχέσεων των δύο χωρών[2]. Στο περιθώριο της συμφωνίας των δύο αντρών η Τουρκία σχεδιάζει να άρει τα βέτο που έθετε στη συμμετοχή του Ισραήλ σε διάφορες διεθνείς δραστηριότητες με κορυφαία τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με το ΝΑΤΟ. Στο ίδιο πλαίσιο γίνονται σχεδιασμοί για επανέναρξη κοινών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε όλη την Παλαιστίνη από Τούρκους, Παλαιστινίους και Ισραηλινούς επιχειρηματίες[3].
Διάφορες πτυχές της προσέγγισης Τουρκίας-Ισραήλ
Καταρχήν η συγκεκριμένη εξέλιξη αναδεικνύει ξανά την καθοριστική σημασία που έχει το Ισραήλ και η Τουρκία για την αμερικανική στρατηγική στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ιδιαίτερα στη νέα κατάσταση πραγμάτων που δημιουργεί η λεγόμενη αραβική άνοιξη, φαίνεται ότι οι ΗΠΑ συνεχίζουν να επιδιώκουν την ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού δράσης με τις δύο αυτές χώρες[4]. Την ίδια στιγμή φαίνεται ότι τουλάχιστον στο παρόν στάδιο ένα «αγκάθι» που απασχολούσε τις αμερικανο-τουρκικές σχέσεις άρχισε να ξεπερνιέται. Συνεπώς η επιδιωκόμενη προσέγγιση Τουρκίας-Ισραήλ αναμένεται να έχει σε σύντομο χρονικό διάστημα – εφόσον εμπεδωθεί – αποτελέσματα σε όλα τα βασικά προβλήματα της περιοχής όπως η Συρία, το Ιράκ, το Ιράν, τα θέματα ενέργειας, αλλά και το Κυπριακό. Άλλωστε θα ήταν σημαντικό να σημειωθεί ότι βασικός στόχος των ΗΠΑ για συνεργασία Τουρκίας-Ισραήλ είναι η μείωση της ιρανικής επιρροής σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ «εξαναγκάζει» την αμερικανική ηγεμονία στο να αναζητήσει σταθερούς άξονες συνεργασίας ενώπιον του πολιτικού «κενού».
Η συμφωνία αυτή θεωρείται επιτυχία της Τουρκίας, η οποία μάλιστα έγινε αποδεχτή σχεδόν σε ολόκληρο τον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο με θριαμβευτικούς τόνους. Η Άγκυρα στήριξε τις θέσεις της για το επεισόδιο στο Μαβί Μαρμαρά με σταθερότητα και επιμονή, αναγκάζοντας το Ισραήλ σε απολογία για στρατιωτική ενέργεια ίσως για πρώτη φορά[5].
Το σημείο αυτό αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω την εικόνα της Τουρκίας αν όχι σε επίπεδο ηγεσιών, σε επίπεδο κοινωνιών στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και του αραβο-μουσουλμανικού κόσμου. Οι πρώτες τοποθετήσεις από τις νέες εξουσίες σε Τυνησία, Αίγυπτο, αλλά και τα ισλαμικά κινήματα σε χώρες όπως το Κατάρ και η Ιορδανία, δείχνουν ότι η συμφωνία Τουρκίας-Ισραήλ παρουσιάζεται ως μια νίκη της «ισλαμικής κοινότητας» εναντίον των Ισραηλινών μετά από πάρα πολλά χρόνια. Παράλληλα επιβεβαιώνουν σε κάποιο βαθμό την ενισχυόμενη επιρροή της Τουρκίας ως ενός από τους βασικούς «εκπροσώπους» του ισλαμικού κόσμου. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι ο Έρντογαν πριν από την κατάληξη με Ισραήλ, είχε συνομιλίες με την παλαιστινιακή Χαμάς και την Αλ-Φαταχ, το Κατάρ και την Αίγυπτο[6].
Καταλυτική φαίνεται να είναι η επιρροή που ασκεί η προσέγγιση Τουρκίας-Ισραήλ στο Παλαιστινιακό, αλλά ιδιαίτερα στο ζήτημα της Γάζας. Η Άγκυρα μέσα από αυτές τις εξελίξεις παρουσιάζεται πλέον ως ένας από τους αποτελεσματικότερους πρωταγωνιστές διαμεσολάβησης για την Γάζα, η οποία έχει ιδιαίτερους πολιτικούς και ιδεολογικούς συμβολισμούς για ολόκληρο το πολιτικό Ισλάμ της περιοχής. Στα πλαίσια των ενεργειών της Τουρκία μετά από αρκετό διάστημα φαίνεται να ξαναρχίζει η συζήτηση για τον αποκλεισμό της Γάζας και την αναγκαιότητα άρσης του, με την Άγκυρα να αποχτά «ηθικό» προβάδισμα ως εξής: καθίσταται η χώρα της οποίας ο θάνατος πολιτών της, ενίσχυσε τις προοπτικές για την μερική έστω άρση του αποκλεισμού μιας ισλαμικής εξουσίας[7]. Σε αυτό το πλαίσιο οργανώνεται και η επίσκεψη Έρντογαν στη Γάζα μέσα στον Απρίλιο-Μάιο.
Η κατάσταση στη Συρία επίσης επηρεάζεται από την προσέγγιση Τουρκίας-Ισραήλ. Το Ισραήλ σε συνδυασμό με τη Δύση αναμένουν να δουν ολοκληρωμένα το ιδεολογικό υπόβαθρο της ισλαμικής συριακής αντιπολίτευσης και να έχουν συγκεκριμένες εγγυήσεις για την προοπτική των χημικών όπλων. Η Τουρκία αυτή τη στιγμή είναι μία από τις βασικές δυνάμεις που μπορεί να επηρεάσει προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις το συριακό πολιτικό Ισλάμ[8]. Συνεπώς η προσέγγιση Τουρκίας-Ισραήλ, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να βοηθήσει προς την άμβλυνση της «καχυποψίας» που έχει το Τελ-Αβίβ έναντι της συριακής μουσουλμανικής αδελφότητας. Βέβαια στο σημείο αυτό, αναμένεται να αναδειχθεί περαιτέρω ο ανταγωνισμός Τουρκίας-Ιράν για το μέλλον της Συρίας και γενικότερα της περιοχής.
Η βαθιά εξάρτηση της Τουρκίας από την εισαγωγή ενέργειας, αποτελεί ένα εξίσου σημαντικό θέμα μέσα από την προσέγγιση με το Ισραήλ. Το Ιράν και η Ρωσία είναι η βασικότεροι ενεργειακοί τροφοδότες της Τουρκίας. Παράλληλα, η Τουρκία μέσα από τους αγωγούς επιδιώκει την ανάδειξη της σε βασική ενεργειακή διαδρομή. Συνεπώς η αναδιαμόρφωση των εισαγωγών της σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο με τρόπο που να αμβλύνει την εξάρτηση της μόνο από δύο χώρες, καθώς και τα μεγάλα αποθέματα του Ισραήλ, αποτελούν τους πρώτους στόχους της Τουρκίας στον ενεργειακό τομέα στα πλαίσια της τελευταίας εξέλιξης[9].
Η διάσταση του Κυπριακού
Εδώ κάποια χρόνια, η Τουρκία αντιλαμβάνεται την τελική διευθέτηση του Κυπριακού μέσα στο γενικότερο πλαίσιο των ανακατατάξεων στη Μέση Ανατολή και όχι μόνο μέσα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής της προοπτικής. Η λεγόμενη αραβική άνοιξη επηρέασε περισσότερο αυτή την κατεύθυνση, λόγω των στόχων της Τουρκίας για ενίσχυση της επιρροής της στις νέες ηγεσίες της περιοχής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αίγυπτος και η προσπάθεια που καταβάλλει η Τουρκία για ανατροπή των συμφωνιών σε ζητήματα ενέργειας και ΑΟΖ. Το κυρίαρχο επιχείρημα της Τουρκίας είναι ότι ο πιθανός καθορισμός ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου θα δώσει περισσότερα πλεονεκτήματα στο Κάϊρο κυρίως λόγω της «μέσης γραμμής». Συγκεκριμένα η Τουρκία υποστηρίζει ότι με τη συμφωνία της Κυπριακής Δημοκρατίας η Αίγυπτος χάνει «άδικα» μεγάλο θαλάσσιο χώρο από μια εξαιρετικά μικρότερη γεωγραφία-ακτογραμμή όπως είναι η Κύπρος.
Η «νέα» αντίληψη που προωθεί η Άγκυρα στο Κυπριακό θέτει το εξής δίλημμα: εάν οι Ελληνοκύπριοι δεν επιθυμούν λύση στη βάση συνεταιρισμού ιδιαίτερα μετά την ανεύρεση του φυσικού αερίου, τότε θα πρέπει να αρχίσουν συνομιλίες για ένα «βελούδινο διαζύγιο». Προς αυτή την λογική επικεντρώνεται η τελευταία απόφαση της Συνόδου των Πρέσβεων της Τουρκίας που γίνεται κάθε Ιανουάριο. Οι πρόσφατες δηλώσεις Νταβούντογλου αντικατοπτρίζουν ακριβώς αυτή τη λογική.
Το υπόβαθρο για την προαναφερθείσα στρατηγική της Τουρκίας έχει τους εξής βασικούς άξονες:
· Με την αλλαγή στη Μέση Ανατολή, η Τουρκία θέλει να μετατραπεί σε δύναμη οικονομικής και εμπορικής ενσωμάτωσης της περιοχής στις παγκόσμιες δομές. Ο γεωγραφικός χώρος αυτής της δραστηριότητας συμπεριλαμβάνει και την Κύπρο – κατεχόμενες περιοχές. Για παράδειγμα ο αγωγός υποθαλάσσιας μεταφοράς νερού και ηλεκτρισμού αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο δείγμα.
· Στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα επιχειρείται ένας συνολικός μετασχηματισμός από τον οποίο προκύπτουν κάποιες νέες δομές, οι οποίες θα πάρουν τη θέση τους στην όποια μελλοντική διευθέτηση του Κυπριακού. Αυτός ο μετασχηματισμός εκφράζεται μέσα από τα οικονομικά πρωτόκολλα, τα οποία είναι περιεκτικά πολιτικά προγράμματα που αφορούν κάθε έκφανση της ζωής της Τουρκοκυπριακής κοινότητας.
· Η Τουρκία εκτιμά ότι η κατάσταση στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα έτσι όπως διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια, ευνοεί περισσότερο μια λύση «βελούδινου διαζυγίου», η οποία μπορεί να εκφράζεται μέσα από μια χαλαρή συνεργασία των δύο μερών. Μια τέτοια λύση η οποία δε θα προβλέπει διαμοιρασμό εξουσίας σε ένα κοινό κράτος, θα πρέπει να διασφαλίζει κάποιες υποχωρήσεις σε θέματα εδαφικού. Σε αυτό το πλαίσιο το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Τουρκία είναι το περιουσιακό. Σε αυτό το θέμα η Άγκυρα επιδιώκει να βελτιώσει τη λειτουργία της επιτροπής αποζημιώσεων και να ενισχύσει την οικονομική της βιωσιμότητα, γιατί εκτιμά ότι με την κρίση μπορεί να πετύχει «ανώδυνα» την αποξένωση των Ελληνοκυπρίων από τις περιουσίες τους, τις οποίες και θα προωθήσει για νέες επενδύσεις.
Προβλήματα που παραμένουν
Η προσέγγιση μεταξύ των δύο χωρών δεν πρέπει να αναμένεται ότι θα επιλύσει όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Από πλευράς Τουρκίας, η εξουσία του πολιτικού Ισλάμ διατηρεί κάποιους πυρήνες αντιεβραϊκούς. Παράλληλα, η σταθερή υποστήριξη της Τουρκίας προς τη Χαμάς σε συνδυασμό με την μετατροπή του θέματος της Γάζας σε ένα άλλο «παλαιστινιακό πρόβλημα», αποτελούν παράγοντες που θα συνεχίσουν σε κάποιο βαθμό να τροφοδοτούν την καχυποψία. Πολλά ερωτηματικά παραμένουν και σε σχέση με τη στάση που θα τηρήσει το εβραϊκό λόμπι στις ΗΠΑ έναντι κάποιων διαχρονικών τουρκικών διεκδικήσεων, όπως για παράδειγμα η μη αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων. Δίπλα σε όλα αυτά, ανοιχτό παραμένει και το κορυφαίο θέμα αγοράς διάφορων οπλικών συστημάτων της Τουρκίας από τις ΗΠΑ που μέχρι σήμερα εμποδίζονταν από το εβραϊκό λόμπι.
[2]“İsrail Türkiye’den özür diledi”, Anadolu Ajansı, 22.3.2013.
[3]“İsrail özür diledi, şimdi ne olacak”, Hürriyet, 23.3.2013.
[4]Cengiz Çandar, “İsrail, Türkiye’nin önünde eğilince…”, Radikal, 24.3.2013.
[5]Murat Yetkin, “İsrail’in özrünün perde arkası”, Radikal, 23.3.2013.
[6]“İsrail bütün taleplerimizi karşıladı”, Yeni Şafak, 23.3.2013.
[8]Mehmet Şahin, “İsrail’in Türkiye’den özür dilemesinin anlamı”, ORSAM, 25.3.2013.
[9]Michael J. Koplaw, “Özür ve sıradaki adımlar”, www.yeniturkiye.org, 26.3.2013.
Νίκος Μούδουρος
Ανάδυση ελπίδων στην ανατολική Μεσόγειο: Και όμως κινείται…
Αντί-ισλαμικά κινήματα, ταξικές αντιδράσεις και τριγμοί στις μοναρχίες
Η είδηση της εβδομάδας ήταν σαφώς η έμμεση αναγνώριση της Παλαιστίνης. Αν και η πλειοψηφία ήταν μάλλον σίγουρη, αυτό που προκάλεσε αίσθηση ήταν το μέγεθος της απομόνωσης του Ισραήλ. Ακόμα και παραδοσιακοί του σύμμαχοι στην Ευρώπη, κράτησαν απόσταση από την εκστρατεία δολοφονιών στην Γάζα. Τελικά, έβγαλε και ο Αμπάς ένα κέρδος από την κρίση στη Γάζα, καθώς η αναγνώριση της Παλαιστίνης καταγράφεται στα θετικά της πολιτικής του. Αν και είναι αμφίβολο αν η αμφισβήτηση του θα υποχωρήσει. Στο εσωτερικό του Ισραήλ, η διεθνής απομόνωση προκάλεσε νέα εσωστρέφεια με τάσεις «εκδίκησης» απέναντι στους Παλαιστινίους – με ανακοίνωση λ.χ. νέων σπιτιών για έποικους και μη μεταφορά οφειλομένων κεφαλαίων προς τις παλαιστινιακές αρχές. Βέβαια, οι τάσεις θα διαφανούν στις επερχόμενες εκλογές.
Σε ένα δεύτερο πλάνο, η εβδομάδα χαρακτηρίσθηκε από ένταση και στην Αίγυπτο και την Τυνησία, καθώς οι ετερόκλητες δυνάμεις που συνεργάστηκαν για την ανατροπή των αυταρχικών φιλοδυτικών καθεστώτων αρχίζουν, πια, να διαχωρίζονται. Και η ένταση των δυο τάσεων επανεμφανίσθηκε και στην Τουρκία που η αντιπαράθεση κοσμικών ισλαμιστών δεν περνά πια από την εύκολη αντιπαράθεση εκδημοκρατιστών ισλαμιστών και αυταρχικών στρατιωτικών, αλλά από το δικαίωμα της γυναίκας στο σώμα της, όπως στην περίπτωση του δικαιώματος για άμβλωση. Μια τρίτη παράμετρος αφορά στην σταδιακή άνοδο ταραχών στα εμιράτα του κόλπου.
Η Ιστορία δικαιώνει την Παλαιστίνη
Η Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου, αποτελεί ιστορική στιγμή για την Παλαιστίνη, αφού μετά από 65 χρόνια, τα μέλη των Ηνωμένων Εθνών υπερψήφισαν με 138 ψήφους υπέρ για απόκτηση καθεστώτος κράτους παρατηρητή μη μέλους. Κατά ψήφισαν εννιά μέλη (Ισραήλ, ΗΠΑ, Καναδάς, Παναμάς, Τσεχία, Παλάου, Ναουρού, Μικρονησία και Νησιά Μάρσιαλ), ενώ 41 ψήφισαν αποχή. Ενώ ο Παλαιστίνιος πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς θεώρησε το γεγονός ως την τελευταία ευκαιρία για τη διάσωση της λύσης δύο κρατών, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ το χαρακτήρισαν ως ατυχές και επιζήμιο για τις ειρηνευτικές διαδικασίες. Επιπρόσθετα, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου κατηγόρησε τον Αμπάς για ‘ψευδή προπαγάνδα’ κατά του Ισραήλ και την ομιλία του Παλαιστίνιου προέδρου ως ‘δυσφημιστική και δηλητηριώδη’ .
Παρόλα τα σχόλια, η επιτυχία της Παλαιστίνης πέραν από ιστορική, αποτελεί πολιτική, διπλωματική και συμβολική νίκη που επαναφέρει τους Παλαιστινίους στη διεθνή πολιτική κοινότητα ως κρατική οντότητα πέραν από εθνική κοινότητα, με δυνατότητα διεκδίκησης συμμετοχής σε διεθνείς οργανισμούς όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (παρόλο ότι διασαφηνίστηκε ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί σε περίπτωση επίθεσης του Ισραήλ εναντίον τους), κάτι το οποίο προκαλεί ανησυχία στο Ισραήλ. Πολιτικά, αποτελεί την έμμεση αναγνώριση Παλαιστινιακού κράτους με κατ’ επέκταση συνέπειες στις διαπραγματεύσεις για το μεσανατολικό, παρά το μεγάλο δρόμο που απομένει μέχρι τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.
Ως άμεση απάντηση – αντίδραση, η κυβέρνηση Νετανιάχου έσπευσε να ανακοινώσει σχέδια για νέους ισραηλιτικούς οικισμούς στην Ανατολική Ιερουσαλήμ και στη Δυτική Όχθη, κάτι το οποίο προκάλεσε την έντονη ανησυχία των συμμάχων του, ΗΠΑ και Βρετανία. Οι τελευταίοι προχώρησαν σε κάλεσμα της ισραηλινής κυβέρνησης να ανακαλέσει την απόφαση, κάτι το οποίο συμμερίζεται και η Γαλλία, αφού θεωρείται σοβαρό εμπόδιο στην εξεύρεση λύσης.
Τα διευρυνόμενο χάσμα ισλαμιστών και κοσμικών: από την Αίγυπτο στην Τουρκία
Στην Αίγυπτο που μονοπώλησε το διεθνές ενδιαφέρον, η συμμαχία κοσμικών, αριστερών και άγριας νεολαίας κατάφερε να κατεβάσει 200,000 διαδηλωτές στην πλατειά Ταχρίρ και να μονοπωλήσει τους δρόμους για μια εβδομάδα. Οι ισλαμιστές επανεμφανίστηκαν το Σάββατο με μαζικές διαδηλώσεις – ιδιαίτερα στο Κάιρο, σε μια προσπάθεια να ασκήσουν πίεση στο ανώτατο δικαστήριο να αποδεχθεί την προκήρυξη άμεσου δημοψηφίσματος για το ισλαμικών προδιαγραφών σύνταγμα. Οι δυο τάσεις παρέμειναν σε διαχωρισμένους χώρους. Αντίθετα, στην Αλεξάνδρεια ισλαμιστές και αντί-ισλαμιστές συγκρούστηκαν στους δρόμους, αποκαλύπτοντας και το μέγεθος του χάσματος, το οποίο ανοίγεται πια στην κοινωνία.
Η δυσφορία με τους ισλαμιστές εκφράστηκε και στην Τυνησία, όπου ξέσπασαν μαζικές διαδηλώσεις ενάντια στην οικονομική πολιτική. Οι διαδηλώσεις αντιμετωπίστηκαν με αστυνομική βία, αλλά αποκαλύπτουν και εκεί το διαφαινόμενο κοινωνικό και πολιτισμικό χάσμα.
Ακόμα και στην Τουρκία η ένταση φαίνεται να αποκτά νέες μορφές έκφρασης.
Μετά τις έντονες κινητοποιήσεις οργανώσεων κατά της κυβέρνησης Ερτογάν και των αποφάσεών της σχετικά με τον περιορισμό και ποινικοποίηση του δικαιώματος στην άμβλωση, που τελικά δεν θεσμοθετήθηκε, στις αρχές του Νοέμβρη τέσσερις γυναίκες ακτιβίστριες προσήχθησαν ενώπιον δικαστηρίου στην Κωνσταντινούπολη, με την κατηγορία για μη εξουσιοδοτημένης διαδήλωσης. Οι γυναίκες που προέρχονται από την ακτιβιστική ομάδα Halkevleri και κατηγορούνται με άλλα 80 άτομα για παρόμοιες κινητοποιήσεις στην Άγκυρα και στο Εσκίσιεχίρ, αντιμετωπίζουν – σε περίπτωση καταδίκης τους – μέχρι και τρία χρόνια φυλάκισης.
Υπενθυμίζεται ότι ο Ερτογάν είχε αποκαλέσει την άμβλωση ως «φόνο», με τον ισχυρισμό ότι οι τουρκικές οικογένειες θα ‘έπρεπε’ να αποκτούν τουλάχιστον τρία παιδιά, ώστε να ανανεωθεί η αγορά εργασίας στην Τουρκία λόγω της γήρανσης του πληθυσμού στην Ευρώπη και ταυτόχρονα, για να μπορεί ο τουρκικός πληθυσμός να είναι υπεράριθμος του κουρδικού, ο οποίος σημειώνει αυξητικές τάσεις. Χιλιάδες άνθρωποι είχαν τότε επαναφέρει στο προσκήνιο την υπόθεση του Κουρδικού χωριού Uludere (αφού χαρακτηρίστηκε ως σφαγή Κούρδων κυρίως αμάχων ) και απάντησαν στον Ερτογάν και στον Υπουργό Υγείας, Ρετζιέπ Ακνταά, ότι «αφορά στο σώμα τους και είναι επιλογή τους, και όχι του υπουργού, του Πρωθυπουργού, της οικογένειας ή του άντρα».
Τα γεγονότα αυτά φαίνεται να συνδέονται, αφού έχουν ως κοινή συνισταμένη το κουρδικό ζήτημα, το οποίο στην πρώτη περίπτωση, υπενθύμισε τις πολιτικές της Τουρκίας κατά των Κούρδων που προφανώς διέπουν διάφορες κοινωνικές παραμέτρους.
http://www.midanmasr.com/en/article.aspx?ArticleID=242
http://europeanprochoicenetwork.wordpress.com/2012/11/
http://www.businessweek.com/news/2012-11-06/turkish-women-on-trial-for-protesting-plan-to-restrict-abortion
Τα εμιράτα και η επιλεκτική τους ευαισθησία
Την εβδομάδα που πέρασε, πραγματοποιήθηκαν νέες διαδηλώσεις και καταστολή στο Μπαχρέιν, ενώ έγιναν και οι εκλογές στο Κουβέιτ.
http://www.bbc.co.uk/news/world–middle–east-20571958
Η αντιπολίτευση μποϋκόταρε τις εκλογές και το ποσοστό συμμετοχής ήταν δραματικά χαμηλότερο από τις προηγούμενες – σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία έπεσε από το 60% στο 39%, ενώ η αντιπολίτευση ισχυρίζεται ότι μειώθηκε ακόμα πιο κάτω και από το 30%. Σε μια κίνηση, ωστόσο που αναμένεται να προκαλέσει και ένταση με τα υπόλοιπα εμιράτα και την Σαουδική Αραβία, η σιητική αντιπολίτευση, η οποία συμμετείχε στις εκλογές – αφού ο κύριος μοχλός της αποχής ήταν οι σουνίτες ισλαμιστές που βγήκαν ενισχυμένοι.
Λίγο δίπλα στο Κατάρ επιτράπηκε μια διαδήλωση ξένων ακτιβιστών για το περιβάλλον, η οποία, όμως, συμπεριλάμβανε και συνθήματα για δικαιώματα των εργαζομένων, οι οποίοι στο Κατάρ ανέρχονται μέχρι και 85% αλλοδαποί. Η πιο ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική είδηση ωστόσο, ήταν η επιβεβαίωση της ισόβιας καταδίκης ενός ποιητή, ο οποίος άσκησε κριτική στον εμίρη. Προφανώς, ο Αλ Τζαζίρα ενδιαφέρεται για την δημοκρατία στη Συρία, αλλά όχι στο Κατάρ ή στο Μπαχρέιν.
Στη Συρία συνεχίζεται η επέμβαση και το αδιέξοδο των ισλαμιστών, ενώ το κατασκευασμένο θέαμα επιμένει στα κλισέ, παραβλέποντας τα τεκμήρια
Η εβδομάδα που πέρασε ήταν συνηθισμένη για τη Συρία. Υπήρξαν βομβιστικές επιθέσεις στη Χομς, επιβεβαιώνοντας ότι οι ισλαμιστές δεν έλεγχαν το τέως «προπύργιο», ενώ υπήρξαν και επιθέσεις στην περιοχή του αεροδρομίου της Δαμασκού. Οι δυτικές χώρες παρέχουν, επίσης, βοήθεια στους ισλαμιστές, παρά τη δημόσια πια παραδοχή και του Human Rights Watch ότι χρησιμοποιούν παιδιά ως ανθρώπινες ασπίδες – εξού και η μόνιμη προπαγάνδα από την αρχή της κρίσης στα «παιδιά». Κυκλοφόρησε και μια αξιοσημείωτη ανάλυση για το πώς συγκαλύφθηκαν και οι ευθύνες των ισλαμιστών στη σφαγή στη Χούλα και πως το ζήτημα κατασκευάστηκε ως θέαμα από τα δυτικά ΜΜΕ σε συνεργασία με τα ανάλογα των εμιράτων:
http://www.4thmedia.org/2012/11/29/why-is-the-unsmis-houla-report-missing/
Δέφτερη Ανάγνωση, 4.12.2012
Website: www.defterianaynosi.com
Μέση Ανατολή: Το Ισραήλ μόνο και ο Μόρσι ανακάλυψε ότι ο Φαραώ είναι μάλλον νεκρός
Μέση Ανατολή: το Ισραήλ νοιώθει ένα ψυχρό αέρα μοναξιάς, ενώ ο Μόρσι ανακαλύπτει ότι ο Φαραώ είναι μάλλον νεκρός
Η Ισραηλιτική εκστρατεία εναντίον της Γάζας τελείωσε σαν φιάσκο. Μετά από τις βαρύγδουπες δηλώσεις ότι «δεν θα σταματήσει η εκστρατεία μέχρι να ζητήσει έλεος γονατιστή η Χαμάς», το Ισραήλ δέχτηκε εκεχειρία, καθώς έβλεπε πυραύλους να έρχονται από τη Γάζα, ενώ στην ίδια την περιοχή, ξαφνικά, πήγαιναν πρωθυπουργοί και Υπουργοί Εξωτερικών, περιφρονώντας επιδεικτικά το ισραηλιτικό εμπάργκο. Όπως παρατήρησαν αρκετοί, το Ισραήλ φάνηκε να είχε προσφέρει την ευκαιρία για διεθνή νομιμοποίηση της Χαμάς.
http://www.counterpunch.org/2012/11/23/the–big–winner–is–hamas/
Τουλάχιστον στον Λίβανο το 2006, το Ισραήλ πολέμησε και ηττήθηκε. Εδώ, μπορούσε να περηφανευτεί κάπως, ότι το σύστημα αντιμετώπισης των πυραύλων είχε μεγάλο βαθμό επιτυχίας – αλλά και πάλι έπεφταν πύραυλοι στα προάστια των πόλεων του. Όμως, το διεθνές πλαίσιο ήταν εντυπωσιακό: το Ισραήλ βρέθηκε να έχει μεν υπεροπλία και να μην του την αμφισβητούν τα γεγονότα, αλλά αυτό ακριβώς το γεγονός προκαλούσε, τώρα πια, οργή στο εξωτερικό. Οι διαδηλώσεις ήταν έντονες και τα αραβικά καθεστώτα δεν μπορούσαν πια να αντισταθούν εύκολα με τα τανκ.
Όταν έγινε εκεχειρία, ακόμα και με την έκρηξη σε ένα λεωφορείο στο Ισραήλ, ήταν σαφές ότι το Ισραήλ δεν είχε περιθώριο ελιγμών. Η Γάζα την οποία είχε επισκεφθεί πριν λίγο καιρό ο εμίρης του Κατάρ, ως ο πρώτος επίσημος επισκέπτης, ξαφνικά γέμισε από επισκέψεις Υπουργών Εξωτερικών αραβικών χωρών. Ακόμα και αυτών που ανησυχούν για την πιθανότητα δημιουργίας μοντέλων όπως της Χαμάς, να αμφισβητήσουν τις μοναρχίες τους. Στο τέλος, η εκεχειρία έγινε με την μεσολάβηση της Αιγύπτου μετά από επίσκεψη και της αμερικανίδας Υπουργού Εξωτερικών. Αλλά η Κλίντον, μάλλον, θα μετέφερε ιδιωτικά τη θέση ότι το Ισραήλ δεν είχε πια τη δυνατότητα να κάνει μια σφαγή, ανάλογη του 2008. Έπρεπε να σταματήσει. Ήδη, η Χαμάς είχε βγει κερδισμένη και γιατί μερικοί πύραυλοι της πέρασαν το σύστημα άμυνας του Ισραήλ, αλλά και μόνο γιατί αντιστεκόταν. Αυτό προκαλούσε, ήδη, τριγμούς στην δυτική όχθη, όπου ο Αμπάς δεν είχε να δείξει τίποτα μετά από τόσα χρόνια υποχωρήσεων. Και όταν, πρόσφατα η Χιζμπολάχ απείλησε ότι θα μπορούσε να εκτοξεύσει μια βροχή από πυραύλους στις ισραηλιτικές πόλεις, η αλλαγή ισορροπιών στη περιοχή φαινόταν πια καθαρά – και το Ισραήλ βοηθούσε τους σκληροπυρηνικούς του αντίπαλους. Αλλά, δεν μπορούσε πια να τους περιγράφει ως ακραίους και να τους χρησιμοποιεί ως ένδειξη, ότι εκείνο είναι λογικό. Οι Υπουργοί Εξωτερικών των αραβικών χωρών στη Γάζα ήταν ένα γεγονός που άλλαξε το τοπίο.
Ο άλλος χαμένος ήταν η Τουρκία. Παρά τη δραματική της θέση στο πλευρό των Παλαιστινίων, το Ισραήλ αρνήθηκε να τη δεχθεί ως συνομιλητή – και έτσι στη θέση της εμφανίστηκε η Αίγυπτος, που έχει έτσι και αλλιώς καλύτερη πρόσβαση στη Χαμάς. Η ελπίδα του Ερτογάν ότι θα λειτουργούσε ως ηγεμονική φιγούρα στα νέα ισλαμικά κινήματα, φάνηκε ξανά σαν φευγαλέα φαντασίωση – το Κατάρ είχε πατήσει πρώτο πόδι στη Γάζα, η Αίγυπτος εμφανίστηκε ως διαμεσολαβητής, ενώ η Τουρκία ζητούσε πυραύλους πάτριοτ από τη δύση για τα σύνορά της με τη Συρία. Ήταν μια άβολη στιγμή και πάλι. Και η ελάχιστη προσοχή, που προσέλκυσε αυτές τις μέρες, ο Νταβούτογλου είναι εκφραστική των μετατοπίσεων.
Ο Μορσι της Αιγύπτου για λίγες ώρες και μέρες, βρέθηκε να απολαμβάνει ένα νέο ρόλο, στον οποίο τον σπρώξε η συγκυρία. Ανακοινώθηκε δάνειο 4.8 δολαρίων από το ΔΝΤ, ενώ η συμφωνία με το Ισραήλ, τον έσωσε από τον εξευτελισμό να παρατηρεί μια σφαγή ανίκανος να δράσει – και αντίθετα του έδωσε και την εικόνα ενός ηγέτη διεθνούς επιπέδου. Βέβαια, ήταν και η συγκυρία – όλες οι αραβικές χώρες πίεζαν την δύση και ήταν αποφασισμένες να προχωρήσουν στη στήριξη της Γάζας, προκαλώντας αλυσιδωτές διεθνείς αντιδράσεις. Έτσι, ο Μόρσι εμφανίστηκε ως διαμεσολαβητής με ρόλο ηγεμονικό στον αραβικό κόσμο. Ήταν παραπλανητική εικόνα. Σε αυτό το πλαίσιο, δοκίμασε να σπρώξει ένα βήμα παρακάτω την συγκέντρωση των εξουσιών στο πρόσωπο του και το κόμμα του. Έτσι, εξέδωσε διάταγμα ότι οι αποφάσεις του είναι ουσιαστικά υπεράνω των δικαστηρίων και ότι η συντακτική συνέλευση για το νέο σύνταγμα, στην οποία κυριαρχεί το κόμμα του, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ή να διαλυθεί.
Θα περίμενε, βέβαια, κάποιες αντιδράσεις. Αλλά η οργή που ξέσπασε στους δρόμους, μάλλον, τον βρήκε και τον ίδιο και το κόμμα του απροετοίμαστους. Στο Κάιρο, ξέσπασαν συγκρούσεις με νεαρούς – μαθητές και άνεργους – να κάνουν επιθέσεις σε κτίρια, ενώ ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η επίθεση ενάντια στα γραφεία του Αλ Τζαζίρα. Αυτή η «άγρια «νεολαία υπήρξε και το καθοριστικό στοιχείο της νέας κινητοποίησης. Ουσιαστικά, οι κινητοποιήσεις είχαν ξεκινήσει 3 μέρες πριν ο Μορσι εξαγγείλει τα νέα του μέτρα – στην αρχική τους φάση ήταν εκδηλώσεις στην μνήμης των νεκρών της περσινής εξέγερσης και περιορίζονταν σε ένα δρόμο ο οποίος απέκτησε από πέρσι συμβολική σημασία. Η έκρηξη, μετά και από τα μέτρα του Μορσι, ήταν αντί-ισλαμική, και φάνηκε να κουβαλά μέσα της δύο δυναμικές: και την αντί-εξουσιαστική τάση, που άφησε ως κληρονομιά η αντίσταση στο καθεστώς Μουμπάρακ, αλλά και το νέο κλίμα που άρχισε να διαμορφώνεται και την αντίσταση στη Γάζα – η εικόνα των αδύναμων Παλαιστινίων, που τα βάζουν με το όργανο της Δύσης, το Ισραήλ, λειτουργεί σαφώς απομυθοποιητικά και για το Μόρσι και για τον Αλ Τζαζίρα, που τελικά αναζητούν στηρίγματα στη Δύση. Και σε αυτή την διάσταση, ο Μόρσι έχει να αντιμετωπίσει και την εσωτερική κριτική των ισλαμιστών – ήδη, οι συγκρίσεις των κυβερνητικών δυνάμεων με ισλαμιστές στο Σινά προκαλούν ένταση. Η ακόλουθη είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση από ένα ανθρωπολόγο που ζει στο Κάιρο για την εξέγερση των νεαρών των εργατικών συνοικιών που φαίνεται να έχουν την πρωτοβουλία σε αυτήν την φάση.
http://www.counterpunch.org/2012/11/26/egyptian-revolts/
Σε αρκετές πόλεις στα βόρεια της χώρας – όπου είχαν γίνει και οι πιο έντονες κινητοποιήσεις ενάντια στο Μουμπάρακ – μέσα στα πλαίσια των κινητοποιήσεων διαμαρτυρίας, έγιναν επιθέσεις από νεαρούς και άλλους και πυρπολήθηκαν γραφεία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Μπροστά σε αυτό το κλίμα, ο Μόρσι προσπάθησε να ελιχθεί ανακοινώνοντας ότι είναι προσωρινά τα μέτρα, ενώ εμφανίστηκε και η θεσμική αντιπολίτευση – οι δικαστές ανακοίνωσαν, επίσης, την αντίθεση τους.
Στον ευρύτερο χώρο της Μέσης Ανατολής, αξίζει αναφορά σε δυο γεγονότα: στη Λιβύη δολοφονήθηκε/εκτελέστηκε ο επικεφαλής της αστυνομίας στη Βεγγάζη. Ποιοί τον σκότωσαν – οι κανταφικοί ή οι ισλαμιστές – παραμένει αδιευκρίνιστο.
Στην Ιορδανία, συνεχίστηκαν οι κινητοποιήσεις με αιχμές εναντίον του βασιλιά. Αν και και εκεί βέβαια τα βλέμματα ήταν στραμμένα στην Παλαιστίνη.
Δημοσίευση Δέφτερη Ανάγνωση, 27.11.2012
Website: www.defterianaynosi.com
Στα δυτικά «χαμός», στα ανατολικά «πανικός»
 |
| Ο χάρτης της λεγόμενης Μεγάλης Μέσης Ανατολής |
Μια από τις παράπλευρες απώλειες της κρίσης είναι η ενδυνάμωση της εσωστρέφειας μιας κοινωνίας. Ο εγκλωβισμός στην καθημερινή επιβίωση και η διευρυνόμενη ανασφάλεια, είναι ζητήματα που εμποδίζουν την κοινωνία από του να σκέφτεται τον εαυτό της σε σχέση με τον κόσμο γύρο της. Σε περιόδους κρίσης, μια κοινωνία αποκόπτεται μοιραία από την «γειτονιά» της και στερείται το δικαίωμα επαφής και γνωριμίας με ένα κόσμο που αλλάζει δραματικά. Στην Κύπρο, τα πράγματα δεν είναι διαφορετικά. Η κατάσταση μάλιστα είναι σαφώς πιο περίπλοκη εξαιτίας της γεωγραφικής μας θέσης. Τη στιγμή που η δύσκολη καθημερινότητα του κάθε απλού Κύπριου στερεί την επαφή με την περιοχή του, αυτή η περιοχή αλλάζει με ταχύτητα.
Στον άμεσο περίγυρό μας, υπάρχουν πλέον καθοριστικότατες μετατοπίσεις, οι ρυθμοί των οποίων είναι τέτοιοι που στο παρόν στάδιο αποκρύβουν τους οριστικούς προσανατολισμούς. Όμως αυτό δεν πρέπει να μας εμποδίζει από του να θέτουμε κάποιες γενικές τουλάχιστον πτυχές προβληματισμού με βάση πρόσφατες εξελίξεις. Για παράδειγμα, σε ομιλία του στο Επιχειρηματικό Φόρουμ Τουρκίας-Αιγύπτου στις 18 Νοεμβρίου και απευθυνόμενος στο Νεντανιάχου με αφορμή τις δολοφονικές επιθέσεις στη Γάζα, ο Πρωθυπουργός της Τουρκίας είπε: «Να ξέρεις ότι οι συνθήκες του 2012 δεν είναι όπως αυτές του 2008». Τι ήθελε να τονίσει με αυτή τη φράση ο Έρντογαν; Ποια η διαφορά των συνθηκών του 2012 με αυτές του 2008; Τελικά, γιατί είναι σημαντική για την περιοχή μας η «νοηματοδότηση» αυτής της φράσης; Έστω και έμμεσο, το μήνυμα του Τούρκου Πρωθυπουργού ήταν ξεκάθαρο σε δύο επίπεδα. Στο πρώτο, φωτογραφίζει τις άμεσες γεωπολιτικές αλλαγές στην περιοχή μας. Στο δεύτερο τους μακροπρόθεσμους ιδεολογικο-πολιτικούς στόχους του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ).
Οι γεωπολιτικές αλλαγές στη δική μας γεωγραφία και η επιρροή που ασκούν για παράδειγμα στο Παλαιστινιακό πρόβλημα, υπογραμμίζονται στα λόγια Έρντογαν με τις παραπομπές που έκανε στη λεγόμενη αραβική άνοιξη. «Οι συνθήκες του 2012» που δεν είναι «όπως αυτές του 2008», αναδεικνύουν με σαφέστατο τρόπο την άνοδο του πολιτικού Ισλάμ σε ολόκληρη την περιοχή. Εξέλιξη η οποία με τη σειρά της άρχισε να φανερώνει σταδιακά την μερική έστω αλλαγή της στάσης των κομματικών φορέων του Ισλάμ σε σχέση γενικά με το Παλαιστινιακό και ειδικά με τη Χαμάς. Η σημαντικότερη ανατροπή είναι η Μουσουλμανική Αδελφότητα της Αιγύπτου η οποία έστω και μακριά από τις προηγούμενες ριζοσπαστικές θέσεις εναντίον του Ισραήλ, ξεκαθάρισε ότι η Χαμάς δεν αποτελεί πλέον απειλή. Μάλιστα στην εξέλιξη του ζητήματος στη Γάζα, ο Μόρσι αναδείχθηκε σε «αποτελεσματικό διαμεσολαβητή» και προσέδωσε με αυτό τον τρόπο μια νέα πτυχή στον ανταγωνισμό Τουρκίας-Αιγύπτου για το ποιος τελικά θα εκπροσωπεί τον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο.
Συνεπώς φαίνεται ότι η Αίγυπτος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, στη συγκεκριμένη εξέλιξη, ήρθε για να καλύψει ένα μεγάλο πολιτικό κενό που άφησε πίσω της η Τουρκία μετά τη δολοφονική επίθεση των Ισραηλινών στο Μαβί Μαρμαρά. Δηλαδή το Κάιρο κατάφερε, παρά τα πολλαπλά εσωτερικά προβλήματα και την αστάθεια, να βγει στην επιφάνεια ως παράγοντας που μπορεί να συνομιλεί με όλες τις πλευρές. Κάτι που λόγω της συνεχιζόμενης τουρκο-ισραηλινής αντιπαράθεσης δεν μπορεί να κάνει η Άγκυρα.
Στο δεύτερο επίπεδο της αναφοράς Έρντογαν, εντοπίζεται ένα χαρακτηριστικό του τουρκικού πολιτικού Ισλάμ: η πίστη και η προσδοκία για μια διαφορετική τάξη πραγμάτων, η οποία δε θα στιγματίζεται από τη δυτική έκδοση ηγεμονικού εκσυγχρονισμού, αλλά από την ισότιμη συμμετοχή του ισλαμικού κόσμου στη σημερινή φάση ανάπτυξης. Η συγκεκριμένη διεκδίκηση αφορά στη διεκδίκηση μιας σχέσης «αμοιβαιότητας» μεταξύ Δύσης και Ισλάμ και στηρίζεται στην πεποίθηση ότι ο κόσμος του 21ου αιώνα δεν είναι «μονοπολικός». Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, η μετακίνηση του παγκόσμιου κεφαλαίου από την Δύση στην Ανατολή, έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση νέων ισχυρών κέντρων εξουσίας που με τη σειρά τους μπορούν να κινητοποιήσουν τις δικές τους ιδιαίτερες αξίες (π.χ Ισλάμ) προς την ίδια κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού. Δηλαδή η Τουρκία μακροπρόθεσμα διεκδικεί να γίνει ένας φορέας αύξησης του «μουσουλμανικού μερίσματος» στον καπιταλισμό.
Με λίγα λόγια, η Κύπρος σήμερα βρίσκεται στο επίκεντρο μετακίνησης ισορροπιών. Στο δυτικά της, κράτη και κοινωνίες καταβαραθρώνονται λόγω κρίσης. Στα ανατολικά της «το παλιό πέθανε και το καινούργιο δεν μπορεί να γεννηθεί». Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η κοινωνία μας καλείται για μια ακόμη φορά να αποφύγει όσο το δυνατό γίνεται την εσωστρέφεια και να κατανοήσει τις αλλαγές. Στοιχείο απαραίτητο εάν πρόκειται να συνεχίσει η προσπάθεια για την επίλυση του Κυπριακού, κάτι που προϋποθέτει την αξιοποίηση συνεργασιών και στην περιοχή μας.
Νίκος Μούδουρος
Δημοσίευση: Cyprus News26.11.2012
http://cyprusnews.eu/nikos-moudouros/723506—lr—lr—.html
Μέση Ανατολή:Το Ισραήλ κάνει και πάλι προεκλογική με πτώματα Παλαιστινίων, ενώ τρίζουν επικίνδυνα οι καρέκλες της μοναρχίας και στην Ιορδανία
Η αναζωπύρωση της αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Χαμάς και το Ισραήλ έχει κάτι το απελπιστικά επαναληπτικό που θυμίζει ειρωνικά τη φράση της ιστορικού Χ. Αρέντ για την πληκτική επαναληπτικότητα του κακού – banality of evil. Όπως έγινε και το 2008-09, όταν το Ισραήλ είχε εκλογές, η κυβέρνηση του Τελ Αβίβ αποφάσισε ότι μερικά παλαιστινιακά πτώματα είναι ένα καλό πλαίσιο για την προεκλογική εκστρατεία. Και βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ήταν σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο που μας φόρτωσαν οι ΗΠΑ τα κοντέινερ με τα ιρανικά πυρομαχικά, τα οποία αρνούνταν μετά να μεταφερθούν οπουδήποτε αλλού.
Αυτή τη φορά υπήρχαν μικρές διαφορές επί του εδάφους, αλλά μεγάλες διάφορες στο πλαίσιο. Επί του εδάφους, το θέμα είχε να κάμει αρχικά με τη ρίψη παλαιστινιακών ρουκετών που βασικά δεν κτυπούσαν στόχους – απλώς συντηρούσαν ένα είδος ιδιότυπης μορφής ανακωχής. Ξαφνικά, μετά τις αμερικανικές εκλογές, το Ισραήλ αποφάσισε να μετατρέψει το όλο ζήτημα σε εστία ενδεχόμενου πολέμου. Έτσι, ξεκίνησε τις θεαματικές δολοφονίες. Πρέπει να αναφερθεί ότι τα θύματα των Ισραηλινών μέχρι στιγμής υποφέρουν από ταλαιπωρία λόγω φόβου – η ανησυχία, λοιπόν των Ισραηλινών έχει ως αντίτιμο τη δολοφονία Παλαιστινίων. Υπάρχει κάτι σε αυτήν τη σύγκριση που θυμίζει το banality of evil.
Το πιο ενδιαφέρον ήταν ο στόχος που επέλεξε το Ισραήλ για να αυξήσει την ένταση – δολοφόνησε τον ηγέτη της στρατιωτικής πτέρυγας της Χαμάς, το άτομο το οποίο μεσολαβούσε μέχρι τότε στο να σταματήσουν οι παλαιστινιακές ρίψεις πυραύλων. Προφανώς, το Ισραήλ σκότωσε το διαμεσολαβητή γιατί δεν ήθελε διαμεσολάβηση. Η στρατιωτική καινοτομία από την πλευρά της Χαμας ήταν η εκτόξευση πυραύλων που έφταναν μέχρι τα προάστια των μεγάλων ισραηλιτικών πόλεων.
Όμως και το πλαίσιο ήταν πια διαφορετικό. Πέρα από τις εσωτερικές εκλογές στο Ισραήλ, ο Νετανιάχου μόλις είχε χάσει στις εκλογές στις ΗΠΑ. Πριν λίγους μήνες, μερικοί αναλυτές υποψιάζονταν ότι το Ισραήλ μπορεί να δοκίμαζε ένα μονομερές κτύπημα στο Ιράν, για να εγκλωβίσει την νέα αμερικανική ηγεσία. Με βάση αυτό το σενάριο, η ισραηλιτική ελίτ προσπάθησε, προφανώς, να εγκλωβίσει τον Ομπάμα και οποιαδήποτε κίνηση για την ειρηνευτική διαδικασία. όμως, στον περίγυρο υπήρχαν αλλαγές – ο νέος πρόεδρος της Αιγύπτου πήγε στη Γάζα ως ένδειξη συμπαράστασης. Δεν πρόσφερε, βέβαια, τίποτα το ιδιαίτερο – αλλά αύξησε, επίσης, το χάσμα ανάμεσα στο Ισραήλ και τους τέως Άραβες σύμμαχους τους, όπως η Αίγυπτος. Η κινητοποίηση των αραβικών καθεστώτων υπήρξε πιο έντονη αυτήν τη φορά, αφού η στήριξη των Παλαιστίνιων και ιδιαίτερα της Χαμάς, είναι ένα φύλο συκής ιδιαίτερα για τους ισλαμιστές που είναι στην εξουσία – όπως στην Αίγυπτο και την Τυνησία – και προσπαθούν να βρουν ένα χώρο ανάμεσα στη Δύση και τα εμιράτα του Κόλπου. Από την άλλη, ωστόσο, η αδιάλλακτη στάση του Ισραήλ δείχνει και την αδυναμία τους. Η Δύση, από την άλλη πλευρά, δεν δείχνει ικανοποιημένη – ο Ομπάμα εξέδωσε μια ρητορική στήριξη στο Ισραήλ, αλλά ουσιαστικά μόνο ο Καναδάς πήρε τη συνηθισμένη, από τη Δύση, φιλοισραηλινή στάση. Ο Βρετανός υπουργός εξωτερικών μάλιστα έκανε και έμμεση παρατήρηση στην ισραηλιτική ηγεσία.
Από την άλλη πλευρά ξαφνικά επανεμφανίσθηκε η Ρωσία σαν ευρύτερος παίκτης. Η επένδυση στην Συρία έδειξε την αποφασιστικότητα της αλλά και την συμμαχία της με το σιητικό μπλοκ. Ταυτόχρονα από όλες τις μεγάλες δυνάμεις μόνο η Ρωσία είναι εμπλεκόμενη στην Μέση Ανατολή και έχει σχέσεις και με το Ισραήλ και τους άραβες. Το ότι τόσο ο Μόρσι της Αιγύπτου όσο και ο Ερτογάν τηλεφώνησαν στον Πούτιν για μεσολάβηση ήταν ενδεικτικό.
Στο περιθώριο της νέας παλαιστινό-ισραηλιτικής αντιπαράθεσης σημειώθηκαν δύο κινήσεις. Στη Συρία, μετά την αποτυχία της αντιπολίτευσης στρατιωτικά, η Δύση και τα εμιράτα έπεισαν τους εμπλεκόμενους να φτιάξουν μια νέα οργάνωση – την οποία τα εμιράτα, και η Γαλλία έτρεξαν αμέσως (και ακολούθησαν οι Βρετανοί) να αναγνωρίσουν. Οι πιθανότητές της για σημαντική διαφοροποίηση των δεδομένων δεν έχουν αλλάξει. Απλώς, έχει επιβεβαιωθεί και ισλαμικός της χαρακτήρας, αφού ο νέος ηγέτης είναι και ισλαμιστής κήρυκας.
Οι πραγματικές ειδήσεις, ωστόσο, ήρθαν από την Ιορδανία, όπου ξέσπασαν μαζικές διαδηλώσεις ενάντια στις αυξήσεις στα καύσιμα – και αυτή τη φορά τα συνθήματα εστίασαν και στο βασιλιά. Ο θρόνος του πιο υποτακτικού μονάρχη προς την Δύση τρίζει για κάποιο καιρό τώρα και οι διαδηλώσεις της εβδομάδας ήταν εκφραστικές. Η αστυνομία προέβη σε μαζικές συλλήψεις, όπως στο Μπαχρέιν. Αλλά είναι δύσκολο να ανατραπεί η δυναμική – το πολύ πολύ να πάρει ακόμα καμία επιχορήγηση από τα εμιράτα. Μετά; Ή και αν τελείωσαν και οι επιχορηγήσεις. Και δεν αποκλείεται το Ισραήλ να ανησυχεί, περισσότερο από όλα, για τις πιθανές εξελίξεις στην Ιορδανία.
http://rt.com/news/jordan-protest-king-leave-899/
Δέφτερη Ανάγνωση, 21.11.2012
www.defterianaynosi.com
ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΤΕΡΑ 